ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ ΜΟΥ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΧΡΟΝΩΝ.

Μία ενδιαφέρουσα οικονομική θεωρία, οι κύκλοι Κοντράτιεφ.

Οι οικονομικοί κύκλοι είναι το φαινόμενο των διαδοχικών ανόδων και καθόδων που παρουσιάζει το επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας της οικονομίας.

Οι φάσεις ενός οικονομικού κύκλου είναι 1.Ανόδου 2.Κρίσης 3.Καθόδου ή Ύφεσης 4. Ανάκαμψης της οικονομίας.
Με βάση τη χρονική διάρκεια διακρίνονται σε :
Βραχυχρόνιοι ή μικροί κύκλοι : διάρκεια 3-4 χρόνια.
Μεσοχρόνιοι ή μεγάλοι κύκλοι : διάρκεια 7-11 χρόνια.
Μακροχρόνιοι ή Υπερκύκλοι ή κύκλοι Κοντράτιεφ: διάρκεια 50-60 χρόνια.

[ Η περαιτέρω µελέτη των δεδοµένων επέτρεψε να διαπιστώσουµε τέσσερις εµπειρικές αρχές στην ανάπτυξη των µεγάλων οικονοµικών κύκλων.

α) Πριν από την αρχή και στο αρχικό στάδιο του ανοδικού κύµατος κάθε µεγάλου κύκλου εντοπίζονται βαθιές αλλαγές στις συνθήκες της οικονοµικής ζωής της κοινωνίας. Αυτές οι αλλαγές εκφράζονται στις σηµαντικές αλλαγές της τεχνολογίας (όπου µε τη σειρά τους έχουν προηγηθεί σηµαντικές τεχνολογικές ανακαλύψεις και εφευρέσεις), στην προσέλκυση νέων χωρών στις παγκόσµιες οικονοµικές σχέσεις, στην αλλαγή της εξόρυξης χρυσού και της νοµισµατικής κυκλοφορίας.

Έτσι στον καινούργιο ανοδικό κύκλο θα έχουμε την πλήρη µεταφορά της ροµποτικής τεχνολογίας σε κάθε έκφανση και τοµέα της οικονοµικής ζωής.

β) Στις περιόδους του ανοδικού κύµατος κάθε µεγάλου κύκλου συµβαίνουν και οι περισσότερες κοινωνικές αναταραχές (πόλεµοι και επαναστάσεις).

γ) Οι περίοδοι καθοδικού κύµατος κάθε µεγάλου κύκλου συνοδεύονται από µια µακρά και οξεία ύφεση της αγροτικής παραγωγής.

δ) Την περίοδο του ανοδικού κύµατος των µεγάλων κύκλων οι µεσαίοι καπιταλιστικοί κύκλοι χαρακτηρίζονται από το σύντοµο των υφέσεων και την ένταση των ανακάµψεων. Κατά την περίοδο του καθοδικού κύµατος των µεγάλων κύκλων παρατηρείται η αντίστροφη εικόνα. ]*

Ο κάθε κύκλος έχει τα δικά του μοναδικά χαρακτηριστικά πού καθορίζονται τόσο από την καπιταλιστική παραγωγή όσο και από τις συνθήκες της κοινωνικοπολιτικής ζωής.( ταξική πάλη, οι διεθνείς ανταγωνισμοί, η ισχύς της ιδεολογίας της αστικής τάξης κλπ.)

ΠΡΩΤΟ ΜΑΚΡΟ ΚΥΜΑ 1790-1845 (60 Έτη διάρκεια)

Άνθηση 1790-1815 ( Διάρκεια 25 έτη) - Η μεγάλη βιομηχανική επανάσταση.

Κρίση 1815-1850 (Διάρκεια 35 έτη) - Η πείνα του 1840

Τεχνολογία και παραγωγή αιχμής. Βαμβάκι ,ατμομηχανή.

Όλη η περίοδος άνθισης σημαδεύεται από τους ναπολεόντειους πολέμους.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΑΚΡΟ ΚΥΜΑ 1845 -1895 (45 Έτη)

Άνθιση 1850-1870 (20 έτη) - Η βικτωριανή ανάκαμψη.

Κρίση 1870-1895 (25 έτη) - Η μεγάλη κρίση.

Τεχνολογία και παραγωγή αιχμής . Χάλυβας, σιδηρόδρομος.

ΤΡΙΤΟ ΜΑΚΡΟ ΚΥΜΑ 1896-1940 (45 Έτη)

Άνθιση 1895-1920 (25 έτη) - Η belle epoque

Κρίση 1920-1940 (20 έτη) - Το κράχ του 1929.

Τεχνολογία και παραγωγή αιχμής. Ηλεκτρομηχανική, χημεία.

ΤΕΤΑΡΤΟ ΜΑΚΡΟ ΚΥΜΑ 1949-1990 (50 Έτη)

Άνθιση 1940-1970 (30 έτη) - Ο χρυσός αιώνας της συσσώρευσης.

Κρίση 1970-1990 (20 έτη) - Η σιωπηρή κρίση.

Τεχνολογία και παραγωγή αιχμής. Πετροχημικά ,αυτοκίνητο.

Μεγάλη σταδιακή πτώση του ποσοστού κέρδους από το 1965 έως το 1981 πού οφείλεται βασικά στην αύξηση των μισθών και δευτερευόντως στην αύξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου σύμφωνα με τους περισσότερους οικονομολόγους . Προσπαθούν και τα καταφέρνουν να τσακίσουν τα εργατικά συνδικάτα, να μειώσουν τούς μισθούς και να δώσουν κάποια διέξοδο επένδυσης κεφαλαίων, προβαίνοντας σε ιδιωτικοποίηση του κράτους με πρωτεργάτες την Θάτσερ (πρωθυπουργός της Αγγλίας από το 1979 ως το 1990) και κατόπιν τον Ρέιγκαν (40ός Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής από το 1981 έως το 1989).

Τα χαμηλότερα επίπεδα του ποσοστού κέρδους συντελούν στην μεγάλη μεταφορά από τις πολυεθνικές επενδυτικών κεφαλαίων στην Κίνα ( υψηλότερα ποσοστά κέρδους) από το 1991 και μετά και στην μερική αποεπένδυση ( μία παρενέργεια της Συναίνεσης της Ουάσινγκτον, της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων ) των καπιταλιστικών κέντρων ΗΠΑ , Αγγλίας, Γαλλίας, Γερμανίας σε λιγότερο βαθμό κλπ.

Έτσι προετοιμάζεται η άνθιση του πέμπτου μακρού κύματος.

[ Η δημοσιονομική λιτότητα, η ιδιωτικοποίηση και η απελευθέρωση των αγορών ήταν οι τρεις στυλοβάτες της Συναίνεσης της Ουάσινγκτον (1989) που ενθαρρύνθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 και της δεκαετίας του 1990≫ (Stiglitz). Στην ουσία, δεν ήταν τίποτε παραπάνω από πιστή αποτύπωση των απόψεων του M. Friedman, του τρίπτυχου δηλαδή των ιδιωτικοποιήσεων, της απορρύθμισης των αγορών και των δραστικών περικοπών των κοινωνικών δαπανών.

Που είχαν ως κύριο στόχο την αναπαραγωγή της προνομιακής θέσης των

αναπτυγμένων βιομηχανικών χωρών (κυρίως των ΗΠΑ) στο νέο διεθνοποιημένο περιβάλλον και των οικονομικών ελίτ του σύγχρονου καπιταλιστικού κόσμου.]**

ΠΕΜΠΤΟ ΜΑΚΡΟ ΚΥΜΑ 1990-

Άνθιση 1989-2008 (περίπου 20 έτη)

Τεχνολογία και παραγωγή αιχμής. Πληροφορική, κομπιούτερς.

Συνοπτικά για τις κρίσεις από την πλευρά της μαρξιστικής θεωρίας.

[ Ο Μαρξ θεωρεί τις κρίσεις αναγκαίο αποτέλεσμα του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής: «Περιοδικώς παράγονται πάρα πολλά μέσα εργασίας και μέσα συντήρησης, τόσα που δεν μπορούν να τα βάλουν να λειτουργήσουν σαν μέσα εκμετάλλευσης των εργατών μ' ένα ορισμένο ποσοστό κέρδους.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Μαρξ, οι κρίσεις έχουν ως βασικό κοινωνικό περιεχόμενο την «πληθώρα κεφαλαίου» , την υπερπαραγωγή κεφαλαίου τόσο στη μορφή (επενδυμένων) μέσων παραγωγής, όσο και στη μορφή αδιάθετων (καταναλωτικών και κεφαλαιουχικών) εμπορευμάτων.

Πώς ξεπερνά η αστική τάξη τις κρίσεις; Από το ένα μέρος καταστρέφοντας αναγκαστικά μάζες από παραγωγικές δυνάμεις. Από το άλλο, κατακτώντας καινούργιες αγορές και εκμεταλλευόμενη πιο βαθιά τις παλιές. Πώς λοιπόν; Προετοιμάζοντας πιο ολόπλευρες και πιο τεράστιες κρίσεις και ελαττώνοντας τα μέσα για να προλαβαίνει τις κρίσεις» (Μαρξ/Ενγκελς ).

Οι κρίσεις είναι πάντα μόνο στιγμιαίες βίαιες λύσεις των υπαρχουσών αντιφάσεων, βίαιες εκρήξεις που αποκαθιστούν για μια στιγμή τη διαταραγμένη ισορροπία» . ] ***

Από τις δύο παραπάνω θεωρίες μπορούμε να εξάγουμε μερικά χρήσιμα συμπεράσματα.

1. Η φάση της κρίσης των προηγούμενων κυμάτων διαρκούσε από 20 έως 35 έτη.

Δηλαδή από το 2008 έχουν περάσει μόνο περίπου 8 έτη. Έτσι έχουμε μπροστά μας άλλα το λιγότερο 12 έτη.

2. Η κρίση του 2008 δεν έλυσε το πρόβλημα του πλεονάζοντος κεφαλαίου, δεν το κατέστρεψε στις διάφορες μορφές του όπως μέρος παραγωγικών δυνάμεων , χρέη, τιμές μετοχών , παράγωγα, της υπερτροφικής διόγκωσης των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων .

Αντίθετα οι κρατικές παρεμβάσεις δημιούργησαν την ανατροφοδοτούμενη στασιμότητα. Πού επιτείνεται από την προηγούμενη υπερχρέωση κρατών και νοικοκυριών, και του αφορολόγητου των οικονομικών ελίτ.

3. (Από το άλλο, κατακτώντας καινούργιες αγορές και εκμεταλλευόμενη πιο βαθιά τις παλιές-Μάρξ). Εδώ εκτός της ληστρικής συμπεριφοράς από τις πιο δυνατές στις ποιο αδύνατες χώρες πού θα ενταθεί, ίσως να δούμε και μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεγάλων δυτικών δυνάμεων.

4. Για πρώτη φορά φαίνεται να μετατοπίζεται το καπιταλιστικό κέντρο προς την Ασία. Λόγω της βιομηχανικής παραγωγής της Κίνας.

Πως θα συμπεριφερθεί ο αμερικάνικος παράγοντας ; Πού κινδυνεύει να χάσει την παγκόσμια ηγεμονία. Ήδη έχουμε τα πρώτα δείγματα, μέσω της διατλαντικής Εταιρικής Σχέσης Εμπορίου και Επενδύσεων, ή αλλιώς TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnership) θα προσπαθήσει να λεηλατήσει τα κράτη της ΕΟΚ .

Με το σχιστολιθικό πετρέλαιο έριξε την διεθνή τιμή του , πετυχαίνοντας την κατάσβεση των επαναστατικών κινημάτων στην αμερικάνικη ήπειρο και έτσι την εύκολη λεηλάτηση της. Όπως και την αύξηση του ποσοστού κέρδους.

Και φυσικά να πλήξει την Ρωσία. Η Ρωσία είναι ο επόμενος στόχος<<κατακτώντας καινούργιες αγορές >> ; και άφθονες πρώτες ύλες.

Η προσπάθεια εκ μέρους τον ΗΠΑ ελέγχου των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου και σαν αντίβαρο της ανερχόμενης Κίνας δημιουργεί εκρηκτικές, πολεμικές καταστάσεις .

5. Η μορφή πού θα πάρει το έκτο μακρό κύμα πού φαντάζει πολύ άγριο και φουρτουνιασμένο θα εξαρτηθεί από την αντίσταση κρατών και λαών απέναντι στην βάρβαρη πολιτική των ΗΠΑ και των πολυεθνικών. Μην ξεχνάμε ότι το ανοδικό κύμα συνοδεύεται από σοβαρές πολεμικές συγκρούσεις όπως παγκόσμιους πολέμους λόγω της όξυνσης του ανταγωνισμού.

6. Για την Ελλάδα κάτω από την ανωτέρω οπτική αλλά και της απλής λογικής , φαντάζουν γελοίες οι όποιες συζητήσεις για κάποιους σταθερούς ρυθμούς ανάπτυξης (2% ή 4%) για να γίνει βιώσιμο το χρέος.

Ακόμα και αν δέχονταν 100 χρόνια παράταση του χρέους οι δανειστές χωρίς επιπρόσθετους τόκους , η περιοδικότητα των κρίσεων, οι απροσδιόριστοι και μεταβλητοί παράγοντες του μέλλοντος αλλά και η αναμενόμενη μεγάλη κρίση κάνουν αδύνατη την εξυπηρέτησή του. Το μόνο πού θα επιτυγχάνεται θα είναι η ακόμα μεγαλύτερη λεηλασία της χώρας. Και θα καθίσταται όλο και πιο δύσκολο το έργο της εθνικό - κοινωνικό - οικονομικής απελευθέρωσης.

* https://www.analystsforchange.org/2012/07/4_03.html

** Η ΕΞΙΔΑΝΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΥ 1989-2008. ΚΑΡΑΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ.

*** Η ιστορική μαρξιστική συζήτηση για τις οικονομικές κρίσεις (1900-1935) και η σημασία της. Του Γιάννη Μηλιού.

18 June 2016