ΜΕΡΟΣ 2ο- Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1917

Μερικοί ζητούσαν το άνοιγμα

13

των τοπικών αγορών τροφίμων για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων ελλείψεων (οι οποίες, τελικά, μετατράπηκαν σε λιμό το 1921). Οι αντεπαναστάτες, επίσης, προσπαθούσαν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση προωθώντας αιτήματα για την επιστροφή στη Συντακτική Συνέλευση. Οι μπολσεβίκοι αντέδρασαν με πανικό. Έστειλαν στρατό για να διαλύσουν τις απεργιακές συγκεντρώσεις και συνέλαβαν τους ηγέτες των απεργών. Η Τσέκα διέδωσε το ψέμα ότι στο κίνημα επικρατούσαν αγροτικά στοιχεία (ενώ μονάχα ο σκληρός πυρήνας του προλεταριάτου είχε απομείνει εκείνο τον καιρό στην Πετρούπολη). Ο καθοριστικός παράγοντας για τον τερματισμό των απεργιών ήταν η έλευση νέων προμηθειών ψωμιού, αφού η ανακοίνωση για τις περικοπές στη μερίδα του ψωμιού ήταν αυτή που εν πρώτοις έδωσε το έναυσμα για το ξέσπασμα των απεργιών.

Η εξέγερση της Κροστάνδης, που ξέσπασε στην ομώνυμη ναυτική βάση, ήταν ο άμεσος απόηχος των απεργιών της Πετρούπολης και της καταστολής τους. Στις 28 Φεβρουαρίου αντιπρόσωποι από την Πετρούπολη εξέθεσαν την κατάσταση και υιοθετήθηκε το πρόγραμμα των ναυτών του πολεμικού πλοίου «Πέτρος και Παύλος». Το πρόγραμμα αυτό ζητούσε την προκήρυξη νέων εκλογών για τα σοβιέτ και ελευθερία για όλους τους σοσιαλιστές και τους αναρχικούς. Είναι άξιο προσοχής ότι το πρόγραμμα δεν ζητούσε ελευθερία για την αστική τάξη και οι ναύτες κατά συντριπτική πλειοψηφία απέρριψαν μια αντιδραστική πρόταση για την αποκατάσταση της Συντακτικής Συνέλευσης. Από οικονομικής απόψεως το πρόγραμμα υποστήριζε τη δικαιότερη διανομή των μερίδων που χορηγούνταν με δελτίο, την περιορισμένη χειροτεχνική παραγωγή και τη δυνατό-τητα των αγροτών να παράγουν ελεύθερα εφόσον δεν χρησιμοποιούν μισθωτή εργασία. Το πρόγραμμα32 αυτό ήταν, ουσιαστικά, λι-γότερο «καπιταλιστικό» από τη Νέα Οικονομική Πολιτική, την ο-ποία ο Λένιν είχε ήδη εισηγηθεί προτού ξεσπάσει η εξέγερση.

Ο Καλίνιν, ο οποίος αργότερα έγινε πρόεδρος της ΕΣΣΔ επί Στά-λιν, στάλθηκε στην Κροστάνδη και αυτό που έκανε ήταν απλώς να αποδοκιμάσει τους ναύτες (οι οποίοι δεν ήταν ακόμη σε κατάσταση ανοικτής εξέγερσης). Η απάντησή τους ήταν η ανακοίνωση της κυ-κλοφορίας της εφημερίδας «Ισβέστια της Κροστάνδης».33

Το Κομμουνιστικό Κόμμα, που ήταν ο κύριος του κράτους, είχε αποσπασθεί από τις μάζες. Αποδείχθηκε ανίκανο να βγάλει τη χώρα από το χάος. Πολυάριθμα περιστατικά είχαν πρόσφατα συμβεί στην

32 Το πρόγραμμα δημοσιεύεται στα ελληνικά στο βιβλίο με τίτλο: Ίντα Μετ, Η Κομμούνα της Κροστάνδης, μτφ. Α. Στίνας, εκδόσεις «Διεθνής Βιβλιοθήκη». (Σ.τ.Μ.)

33 βλ. Οι «Ισβέστιες» της Κροστάνδης, εκδόσεις «Ελεύθερος Τύπος». (Σ.τ.Μ.)

14

Πετρούπολη και στη Μόσχα, τα οποία έδειχναν ότι το κόμμα είχε απωλέσει την εμπιστοσύνη των μαζών.34

Η απάντηση της κυβέρνησης των μπολσεβίκων ήταν να ανακοινώσει ότι επρόκειτο για «μια συνομωσία λευκοφρουρών» με επικεφαλής έναν πρώην τσαρικό αξιωματικό ονόματι Κοζλόφσκι. Το γεγονός ότι οι εφημερίδες των εμιγκρέδων στο Παρίσι έγραφαν νωρί-τερα για ταραχές στην Κροστάνδη παρείχε το ανάλογο πρόσχημα για την καταδίκη της εξέγερσης, παρά τη γνωστή απόρριψη της αντεπανάστασης από τους εξεγερμένους της Κροστάνδης. Ουσιαστικά, οι μπολσεβίκοι θεωρούσαν ότι αντεπανάσταση είναι κάτι που μπορούσε να προέλθει μονάχα από το εξωτερικό και, συνεπώς, πίστευαν ότι οι εξεγερμένοι της Κροστάνδης εργάζονταν αντικειμενικά για την αντεπανάσταση. Υπήρχαν πολύ σημαντικά στρατηγικά ζητήματα που ενέτειναν τον πανικό των κυβερνητικών κύκλων. Όσο η θάλασσα γύρω από την Κροστάνδη ήταν παγωμένη, η ναυτι-κή βάση μπορούσε να προσεγγιστεί, αλλά εάν το χιόνι έλιωνε με την έλευση της άνοιξης, τότε η Κροστάνδη θα γινόταν απρόσιτη και θα μπορούσε να μετατραπεί σε βάση επιχειρήσεων μιας ξένης καπιταλιστικής δύναμης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν υπήρχε δυνατότητα διεξαγωγής μακρών διαπραγματεύσεων. Ο Τρότσκι έστειλε στην Κροστάνδη ένα τελεσίγραφο (το οποίο, παρεμπιπτόντως, δεν περιλάμβανε τη φράση ότι οι ναύτες θα «σκοτωθούν σαν πέρδικες»35. Στην πραγματικότητα αυτή η φράση διατυπώνεται σε μια προκήρυξη της Επιτροπής Άμυνας της Πετρούπολης, η οποία τελούσε υπό την καθοδήγηση του Ζηνόβιεφ). Το τελεσίγραφο αυτό απορρίφθηκε στις 7 Μαρτίου 1921, όταν η «Ισβέστια της Κροστάνδης» κατήγγειλε τον Τρότσκι ως «δικτάτορα της σοβιετικής Ρωσίας». Η πρώτη επίθεση πραγματοποιήθηκε την επόμενη μέρα, αλλά απέτυχε, με αποτέλεσμα τον θάνατο 500 στρατιωτών του κυβερνητικού στρατού.

Το 10ο Συνέδριο του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκοι) άρχισε την ίδια ημέρα. Εάν χρειάζονται περαιτέρω στοιχεία για να καταδειχθεί ότι το 1921 ήταν το σημείο καμπής για την τύχη της σοβιετικής επανάστασης, τότε αυτά μας τα παρέχει αρκούντως το 10ο Συνέδριο. Υπήρχαν τρία μεγάλα ζητήματα σε αυτό το συνέδριο. Το πρώτο ήταν ο ρόλος των συνδικάτων στο σοβιετικό σύστημα. Το δεύτερο ήταν η πολιτική που πρέπει να υιοθετηθεί έναντι των αγροτών, δεδομένου ότι το σύστημα εκτάκτου ανάγκης

34 Ida Mett, The Kronstadt Commune. [Ίντα Μετ, Η Κομμούνα της Κροστάνδης, βλ. παραπάνω (Σ.τ.Μ.)]

35 Το τελεσίγραφο αυτό παρατίθεται στο Ίντα Μεττ, Η Κομμούνα της Κροστάνδης, σ. 47. (Σ.τ.Μ.)

15

που είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου είχε μειώσει την αγροτική παραγωγή κατά το ήμισυ του 1913. Τέλος, το τρίτο ήταν η απαγόρευση των φραξιών μέσα στο κόμμα.

Στο ζήτημα των συνδικάτων προεξάρχοντα ρόλο έπαιξε η Εργατική Αντιπολίτευση, με επικεφαλής την Αλεξάνδρα Κολοντάι και τον Αλεξάντερ Σλιάπνικοφ.36 Η Εργατική Αντιπολίτευση ζητούσε τα συνδικάτα να αναλάβουν τη διεύθυνση της παραγωγής, αλλά η πλατφόρμα της με τίτλο «Για τον ρόλο και τα καθήκοντα των συνδικάτων» απορρίφθηκε, αφού την υποστήριξαν μονάχα καμιά πενηνταριά αντιπρόσωποι. Απεναντίας, αποφασίστηκε ότι τα συνδικάτα θα πρέπει να είναι «σχολεία κομμουνισμού» και, κατά συνέπεια, δεν θα πρέπει να αποτελούν μέρος του κρατικού μηχανισμού. Με το ίδιο σκεπτικό αποφασίστηκε επίσης ότι τα συνδικάτα «είναι ένα χώρος... όπου η επιλογή των ηγετών πρέπει να γίνεται από τις ίδιες τις οργανωμένες μάζες».37 Τούτο αποτελεί απόδειξη του βαθμό παρακμής της σοβιετικής εξουσίας, αφού αφήνει να εννοηθεί ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αναβίωση της σοβιετικής δημοκρατίας.

Στις 15 Μαρτίου το συνέδριο αποδέχθηκε επίσης την ανάγκη υιοθέτησης μιας Νέας Οικονομικής Πολιτικής, ούτως ώστε οι επιτάξεις των σιτηρών να αντικατασταθούν με έναν φόρο σε είδος. Στην πραγματικότητα, αυτή ήταν μια παραχώρηση προς τους αγρότες πολύ μεγαλύτερη από αυτή που ζητούσαν οι εξεγερμένοι της Κροστάνδης. Πολλοί μπολσεβίκοι αντιτάχθηκαν σ' αυτήν, συμπεριλαμβανομένου και του Οσίνσκι εκ μέρους της ομάδας των Δημοκρατικών Συγκεντρωτιστών. Ο Ριαζάνοφ την χαρακτήρισε ως «αγροτικό Μπρεστ»38, εννοώντας ότι ήταν μια ακόμη παραχώρηση προς τον ταξικό εχθρό. Η απάντηση του Λένιν ήταν ότι «μονάχα μια συμφωνία με τους αγρότες μπορεί να σώσει την επανάσταση».

Στην πραγματικότητα, η ΝΕΠ προοιώνιζε μια ευρείας κλίμακας επίθεση προς την εργατική τάξη, αφού οδήγησε στην ιδιωτικοποίηση των μικρότερων επιχειρήσεων. Ελλείψει πλέον κρατικής στήριξης αυτές οι επιχειρήσεις απέλυαν εργάτες, με αποτέλεσμα τη ραγδαία αύξηση της ανεργίας και την πτώση των μισθών. Το Μπολσε-

36 βλ. Αλεξάνδρα Κολοντάι, Η Εργατική Αντιπολίτευση, μτφ. Πέτρου Λινάρ-δου, εκδόσεις Βέργος, Αθήνα, 1975. (Σ.τ.Μ.)

37 Για τις τοποθετήσεις του Λένιν στο 10ο Συνέδριο του Μπολσεβίκικου Κόμμα-τος βλ. Το Χ Συνέδριο του ΚΚΡ (μπ) του Μάρτη 1921, σ. 1-127, Β. Ι. Λένιν, Άπαντα, τόμος 43, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1988. (Σ.τ.Μ.)

38 Παραλληλισμός με τη συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ μεταξύ Σοβιετικής Ρω-σίας και Κεντρικών Δυνάμεων (Μάρτιος 1918), βάσει της οποίας οι μπολσεβίκοι προέβησαν σε μεγάλες παραχωρήσεις (παράδοση της Ουκρανίας και των χωρών της Βαλτικής στις Κεντρικές Δυνάμεις) με αντάλλαγμα τη σύναψη ειρήνης. (Σ.τ.Μ.)

16

βίκικο Κόμμα ήταν τώρα το κυβερνών κόμμα ενός κράτος που προσπαθούσε να κρατηθεί στην εξουσία μέχρι το ξέσπασμα της παγκόσμιας επανάστασης, ενώ ταυτόχρονα πραγματοποιούσε την αγροτική αντεπανάσταση. Παρ' όλα αυτά, όσο το Μπολσεβίκικο Κόμμα παρέμεινε πιστό στην παράδοση της ανοικτής συζήτησης, οι επανα-στάτες μπορούσαν ακόμη να διατηρούν κάποια ελπίδα για το μέλλον. Η τελική απόφαση του 10ου Συνεδρίου, ωστόσο, ζητούσε την απαγόρευση των φραξιών (η Εργατική Αντιπολίτευση και οι Δημοκρατικοί Συγκεντρωτιστές αναφέρονταν ονομαστικά στην απόφαση). Παρ' όλο που αυτή δεν είχε ίσως το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα (φράξιες εξακολουθούσαν να εμφανίζονται έως το 1927) δέσμευε πλέον τους μπολσεβίκους ότι θα υπερασπίσουν το κόμμα πιο σθεναρά απ' όσο ποτέ. Πράγματι, ο Λένιν φαίνεται ότι είχε αντιδράσει υπερβολικά στην απειλή που αποτελούσαν οι διάφορες τάσεις πάνω στη συζήτηση για τα συνδικάτα. Πίστευε εσφαλμένα ότι η Εργατική Αντιπολίτευση υποστήριζε την ιδέα των συνδικάτων κατά του κόμματος. Το πόσο λάθος είχε καταδεικνύεται από το γεγονός ότι, ενώ οι μπολσεβίκοι της Κροστάνδης υπερασπίστηκαν τη ναυτική βάση, το υπόλοιπο κόμμα κινητοποιήθηκε για να καταστείλει την εξέγερση. Στην καταστολή αυτή συμμετείχε και η αντιπολίτευση, τα μέλη της οποίας αποτέλεσαν μέρος του στρατιωτικού αποσπάσματος των 300 αντιπροσώπων του συνεδρίου που πήραν μέρος στην τελική έφοδο κατά της Κροστάνδης, η οποία στέφθηκε, τελικά, με επιτυχία στις 18 Μαρτίου. Κατά ειρωνεία της τύχης, η καταστολή της Κομμούνας της Κροστάνδης πραγματοποιήθηκε πενήντα ακριβώς χρόνια μετά την ανακήρυξη της Παρισινής Κομμούνας. Ο Σερζ βρήκε τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό της πεντηκοστής επετείου της Πα-ρισινής Κομμούνας κάπως αηδιαστικές, δεδομένου ότι 10.000 επιτιθέμενοι έχασαν τη ζωή τους πάνω στο χιόνι, ενώ 1.500 υπερασπιστές πέθαναν και 2.500 αιχμαλωτίστηκαν. Ορισμένοι από αυτούς εκτελέστηκαν από την Τσέκα. Ο Σερζ, ωστόσο, υποστήριξε την επίθεση. Η γεμάτη αγωνία εκτίμησή του για την κατάσταση είναι καλύτερη από αυτή που θα μπορούσε να μας δώσει κάθε σύγχρονη παρόμοια απόπειρα:

«Με πολλούς δισταγμούς και με απερίγραπτο άγχος, οι κομμουνι-στές φίλιοι μου και εγώ, προσχωρήσαμε τελικά στην άποψη του κόμματος. Και να γιατί. Η Κροστάνδη είχε δίκιο. Η Κροστάνδη ξεκινούσε μια καινούργια απελευθερωτική επανάσταση, την επανάσταση της λαϊκής δημοκρατίας. 'Η Τρίτη Επανάσταση!', έλεγαν ορισμένοι αναρχικοί γεμάτοι παιδικές ψευδαισθήσεις. Όμως η χώρα ήταν τελείως εξαντλημένη, η παραγωγή είχε σχεδόν σταματήσει, δεν υπήρχαν πλέον κανενός είδους αποθέματα, ούτε καν ψυχικά, μέσα

17

στις ψυχές των μαζών. Η αφρόκρεμα του προλεταριάτου, διαμορφωμένο καθώς ήταν μέσα από τους αγώνες του παλιού καθεστώτος, ήταν κυριολεκτικά αποδεκατισμένη. Το κόμμα που διευρύνθηκε από τις εισροές των προσκείμενων στην εξουσία, δεν ενέπνεε και πολλή εμπιστοσύνη. Τα άλλα κόμματα δεν διασώζονταν παρά σαν ασθενή πλαίσια, με αμφίβολο δυναμικό... Αν έπεφτε η μπολσεβίκικη δικτατορία, θα ερχόταν σε ελάχιστο χρόνο το χάος, και μαζί με το χάος η πίεση από τους αγρότες, η σφαγή των κομμουνιστών, η επιστροφή των εμιγκρέδων και τελικά μια άλλη αντιπρολεταριακή δικτατορία».39

Πολλά από αυτά ειπώθηκαν αργότερα από μπολσεβίκους ηγέτες, ακόμα κι αν αυτοί επανέλαβαν το ψέμα της Τσέκα περί του ότι η Κροστάνδη ήταν δήθεν «μια συνομωσία λευκοφρουρών». Ο Μπουχάριν έγραψε ότι δεν ήταν κάτι τέτοιο, αλλά ότι έπρεπε να καταπνίξουν την εξέγερση των «παραστρατημένων προλετάριων αδελ-φών μας». Ο Λένιν αργότερα δήλωσε με μεγαλύτερη ακρίβεια ότι οι εξεγερμένοι της Κροστάνδης δεν ήθελαν ούτε μια κυβέρνηση των Λευκών ούτε μια κυβέρνηση των μπολσεβίκων, αλλά «δεν υπήρχε κάποια άλλη». Η εκδοχή αυτή έγινε εκείνη την περίοδο δεκτή διεθνώς. Ακόμη και το KAPD, που βρισκόταν ήδη στην αντιπολίτευση της Τρίτης Διεθνούς, αποδέχτηκε το 1921 ότι η καταστολή της Κρο-στάνδης ήταν αναγκαία.

Ωστόσο, θα πρέπει να πούμε ότι, ενώ όλοι οι διεθνιστές της εποχής40 υποστήριξαν την καταστολή της Κροστάνδης, κάποιοι από αυτούς αρνήθηκαν να αντλήσουν διδάγματα από αυτήν. Ενώ ο Τρότσκι έγραφε στη βιογραφία που έγραψε για τον Στάλιν41, τον Αύγουστο του 1940, ότι η καταστολή της Κροστάνδης ήταν μια «τραγική αναγκαιότητα», σήμερα μπορούμε να ρίξουμε μια ευρύτερη ματιά στα ιστορικά διδάγματα. Κατ' αρχάς δεν μπορούμε να εξετάσουμε την Κροστάνδη απομονωμένα. Όπως καταδεικνύεται, οποιαδήποτε πλευρά κι αν νικούσε, αυτή θα κατέληγε σε μια νίκη της αντεπανάστασης. Ωστόσο, ενώ η ήττα των ναυτών της Κροστάνδης ήταν μια ήττα της σοβιετικής εξουσίας εντός της Ρωσίας, η προοπτική της διεθνούς επανάστασης ήταν ακόμη ανοικτή και αυ-τός ήταν ο κρίσιμος παράγοντας για τις γνώμες των επαναστατών της εποχής.

39 Βίκτορ Σερζ, Αναμνήσεις ενός επαναστάτη (1905-1941), σ. 193-194, μτφ. Ρε-βέκκα Πεσσάχ, Εκδόσεις Scripta, Αθήνα, 2008. (Σ.τ.Μ.)

40 Ασφαλώς ο συγγραφέας εννοεί αποκλειστικά τους μαρξιστές διεθνιστές. (Σ.τ.Μ.)

41 βλ. Λεόν Τρότσκι, Στάλιν, τρεις τόμοι, μτφ. Αχιλλέα Βαγενά, εκδόσεις «Δωδώνη», Αθήνα, 1972. (Σ.τ.Μ.)

18

Το πραγματικό πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι το κόμμα ήταν το κράτος. Το δίδαγμα που μπορούμε να αποκομίσουμε είναι ότι το κόμμα πρέπει να είναι το κόμμα του διεθνούς προλεταριάτου ό,τι κι αν κάνουν τα μέλη του μέσα στα σοβιέτ μιας συγκεκριμένης επικράτειας. Μπορεί να υπάρξει και στο μέλλον μια κατάσταση κατά την οποία τα μέλη του κόμματος, μέσα σε μια επαναστατική κατάσταση, θα μάχονται κατά των υλικών στερήσεων, όπως έγινε και το 1921, αλλά το κόμμα του μέλλοντος θα είναι διεθνές. Και αυτό δεν σημαίνει μονάχα διεθνές ως προς το πνεύμα. Σημαίνει επίσης ότι δεν θα είναι προσδεμένο σε μια εδαφική οντότητα. Αν μιλάμε για σοβιετική εξουσία με την κυριολεκτική σημασία του όρου, τότε σε κάθε περιφέρεια τα σοβιέτ μπορεί να ψηφίζουν τους εκπροσώπους του κόμματος ή να τους απομακρύνουν, αλλά το ίδιο το κόμμα υποστηρίζει μονάχα το πρόγραμμα της διεθνούς προλεταριακής επανάστασης. Ούτε είναι το κράτος ούτε ασκεί κρατική εξουσία, ακόμη και στο προσωρινό εργατικό κράτος που βρίσκεται σε μετάβαση από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό.42 Για τους επαναστάτες της ε-ποχής το νεαρό εργατικό κράτος είχε γλιτώσει από μια κρίσιμη στιγμή. Για 'μας, που διαθέτουμε το πλεονέκτημα της εκ των υστέρων γνώσης, μπορούμε να δούμε πώς ό,τι κι αν συνέβη στην Κροστάνδη, η αντεπανάσταση βρισκόταν καθ' οδόν. Υφιστάμεθα ακόμη τις συνέπειές της.

Η Δράση του Μαρτίου και το Τρίτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς

Η Κροστάνδη δεν ήταν το μοναδικό γεγονός εκείνου του μήνα που μαρτυρούσε την υποχώρηση του επαναστατικού κύματος. Στη Γερμανία, όπως είδαμε παραπάνω, οι κομμουνιστές είχαν διασπαστεί το 1919 σε KAPD και KPD43 και όλες οι προσπάθειες επανενοποίησης έπεφταν στο κενό και από τις δύο πλευρές. Το μεν KPD ταλαντευόταν από την ίδρυση ανάμεσα στον πραξικοπηματισμό και την παθητικότητα. Η συμμετοχή του στη λεγόμενη Δράση του Μαρτίου κατέληξε σε μια παταγώδη αποτυχία, η οποία όχι μόνο

42 Απορρίπτουμε τόσο τον ιδεαλισμό του Διεθνούς Κομμουνιστικού Ρεύματος (ICC), το οποίο νομίζει πως είναι αρκετό να λέει ότι «όλες οι πράξεις βίας στο εσωτερικό του προλεταριάτου είναι έκνομες» (βλ. International Review, No. 100, σ. 21), σάμπως αυτό να επιλύει το πρόβλημα. Όχι μόνο πρόκειται για μια δήλωση που εκφράζει ευσεβείς πόθους και με την οποία ο καθένας μπορεί να συμφωνήσει, αλλά θέτει επίσης και ένα άλλο ζήτημα. Πρόκειται για το ζήτημα του ποιος είναι προλετάριος και ποιος όχι, και ασφαλώς μας διακατέχει μια αγωνία για να περάσουμε τις δοκιμασίες που θα θέσει το ICC σχετικά μ' αυτό! 43 Αρχικά του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας. (Σ.τ.Μ.)

19

του κόστισε την απώλεια των 2/3 των μελών του (από 450 χιλιάδες μέλη έμειναν 180 χιλιάδες μέσα σε τρεις μήνες), αλλά υπέσκαψε επίσης το ηθικό και την επαναστατική βούληση της εργατικής τάξης. Αφενός το KPD απάντησε σε μια προβοκάτσια του στρατού (ο οποίος προσπάθησε να αφοπλίσει τους εργάτες), ενώ αφετέρου ανταποκρίθηκε στην προτροπή του Ράντεκ και του Μπέλα Κουν να σπάσει την απομόνωση της σοβιετικής Ρωσίας και, τέλος, να φανεί ότι δρα πιο αποφασιστικά απ' ότι είχε κάνει κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος Καπ, όπου είχε αφήσει στο SPD την πρωτοβουλία να οργανώσει απεργίες που οδήγησαν αυτή την απόπειρα πραξικοπήματος που πραγματοποίησε η δεξιά σε αποτυχία. Προς τα τέλη της Δράσης ο ηγέτης του KPD Έμπερλαϊν προσπάθησε να υποκινήσει τους εργάτες να συνεχίσουν τον αγώνα ανατινάζοντας κτήρια του KPD, τακτική που απέβη εις βάρος του όταν αποκαλύφτηκε από την άρχουσα τάξη. Το οριστικό φιάσκο ήρθε όταν εργάτες στο Αμβούργο που ήθελαν να συνεχίσουν τον αγώνα κατέληξαν να πολεμούν εργάτες που θεωρούσαν ότι η Δράση τελείωσε.

Πολύ πριν από την ήττα της Δράσης του Μαρτίου στη Γερμανία η Σοβιετική Ρωσία διαπραγματευόταν την επιβίωσή της μέσα στη μεταπολεμική ιμπεριαλιστική κατάσταση πραγμάτων. Τούτο δεν σήμαινε την αυτόματη εγκατάλειψη της παγκόσμιας επανάστασης, αλλά απλώς την αναγνώριση της αδυναμίας της σοβιετικής οικονομίας και την ανάγκη αποκατάστασης του εξωτερικού εμπορίου. Στις 16 Μαρτίου 1921, δύο μέρες πριν από την τελική καταστολή της Κροστάνδης, η βρετανική κυβέρνηση υπέγραψε το αγγλο-σοβιετικό εμπορικό σύμφωνο, το οποίο προέβλεπε τη ντε φάκτο αναγνώριση της κυβέρνησης των μπολσεβίκων με αντάλλαγμα την αναστολή κά-θε προπαγάνδας κατά της Βρετανίας στο Αφγανιστάν και την Ινδία. Επιπλέον, είχαν ήδη ξεκινήσει μυστικές διαπραγματεύσεις με τον γερμανικό στρατό και τη γερμανική κυβέρνηση, και έτσι, ενώ ελάμβανε χώρα η Δράση του Μαρτίου, μια γερμανική εμπορική αποστολή ερχόταν στη Μόσχα με επικεφαλής τον Ράθεναου44. Ο Κρασίν, ο σοβιετικός κομισάριος εξωτερικού εμπορίου, έφθασε στο σημείο να προειδοποιήσει τους Γερμανούς εργάτες σε αυτή την κρίσιμη στιγμή ότι οι απεργίες τους θα εμπόδιζαν την παράδοση εμπορευμάτων προς τη Σοβιετική Ένωση!

Μια περαιτέρω απόδειξη για το ότι το επαναστατικό κύμα καταλάγιαζε ήταν οι αποφάσεις του Τρίτου Συνεδρίου της Τρίτης (Κομμουνιστικής) Διεθνούς τον Ιούνιο-Ιούλιο του 1921. Εκεί ο Τρότσκι είπε στους αντιπροσώπους του συνεδρίου ότι το 1919 οι μπολσεβί-

44 Walter Rathenau (1867-1922): Γερμανός βιομήχανος, πολιτικός και συγγρα-φέας. Διετέλεσε υπουργός εξωτερικών. (Σ.τ.Μ.)

20

κοι περίμεναν ότι η παγκόσμια επανάσταση θα ήταν θέμα μηνών. Τώρα έκαναν λόγο για «μια υπόθεση ετών». Η αποτυχία της Δράσης του Μαρτίου και η εξέγερση της Κροστάνδης βάραινα πολύ στο μυαλό των μπολσεβίκων ηγετών που οργάνωσαν τις κύριες συζητήσεις. Η ατμόσφαιρα εντός της οποίας αυτές διεξήχθησαν δεν ήταν η ατμόσφαιρα της αδιάλλακτης υπεράσπισης των επαναστατικών θέσεων στη συζήτηση των 21 Όρων45 που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Συνεδρίου. Στο σημείο αυτό το κύριο μέλη-μα των μπολσεβίκων ήταν το πώς τα κομμουνιστικά κόμματα θα αποκτήσουν μαζική βάση. Δεδομένου ότι το επαναστατικό κύμα υποχωρούσε, επιδιώχθηκε η συμμαχία με τους ίδιους τους σοσιαλδημοκράτες, που είχαν προσχωρήσει στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο το 1914 και είχαν συμπράξει στη δολοφονία εκατοντάδων κομ-μουνιστών από κρυπτοφασίστες. Το Τρίτο Συνέδριο της Διεθνούς αποτέλεσε έτσι σταθμό στην αντεπαναστατική καμπή του 1921. Έδειξε επίσης πως η τύχη της Διεθνούς παρέμενε συνδεδεμένη με την πορεία της αντεπανάστασης στη Ρωσία. Τούτο κατέστη σαφές για πρώτη φορά στη συζήτηση για ό,τι προηγουμένως είχε ονομαστεί «εθνικό και αποικιακό ζήτημα». Προηγουμένως η Διεθνής είχε μια πολιτική που μεγαλοποιούσε τους εθνικούς αγώνες κατά του ιμπεριαλισμού συνδέοντάς τους με την πάλη για τον κομμουνισμό. Τώρα (εννέα μονάχα μήνες μετά το Συνέδριο του Μπακού46) δεν αναφερόταν καν στους «εθνικούς και αποικιακούς αγώνες» αλλά στο «ανατολικό ζήτημα». Το εμπορικό σύμφωνο με της Ρωσίας με τη Βρε-τανική Αυτοκρατορία μαζί με τα σύμφωνα με την Περσία (Ιράν) και την Τουρκία σήμαιναν ότι αυτές οι κυβερνήσεις δεν θα πρέπει να ενοχληθούν. Ήταν δε πολύ φυσικό ο ινδός κομμουνιστής M. N. Ρόι να διατυπώσει τη μόνη πραγματικά βαρυσήμαντη άποψη στην όλη συζήτηση χαρακτηρίζοντας την πολιτική της Κομιντέρν47 «καθαρά οπορτουνιστική» και ως «αρμόζουσα περισσότερο σε ένα συνέδριο της Δεύτερης Διεθνούς».48

Το ίδιο ίσχυε επίσης και για τη μεταβολή της πολιτικής απέναντι γενικά στη σοσιαλδημοκρατία. Το ενιαίο μέτωπο με τους σφαγείς της εργατικής τάξης θα είχε εξαγγελθεί στο Τρίτο Συνέδριο, αν δεν

45 Οι 21 όροι προσχώρησης στην Κομμουνιστική Διεθνή, οι οποίες ψηφίστηκαν από το Δεύτερο Συνέδριό της. (Σ.τ.Μ.)

46 Τον Σεπτέμβριο του 1920 πραγματοποιήθηκε στο Μπακού το «Συνέδριο των Λαών της Ανατολής» με εκπροσώπους εθνικών κινημάτων διαφόρων χωρών και με κύριο ζήτημα της συνεργασία μεταξύ κομμουνιστών και εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. (Σ.τ.Μ.)

47 Σύντομη ονομασία της Κομμουνιστικής Διεθνούς. (Σ.τ.Μ.) 48 Βλ. E. H. Carr, The Bolshevik Revolution, τόμος 3, σ. 386.

21

είχε ήδη συνδεθεί με τον ηγέτη του KPD Πάουλ Λέβι, που είχε αποπεμφθεί από το κόμμα στις αρχές της χρονιάς. Έτσι, η προτροπή των μπολσεβίκων ηγετών στο Τρίτο Συνέδριο ήταν το σύνθημα «προς τις μάζες». Όμως, οι κομμουνιστές είχαν ήδη εφαρμόσει αυτήν την ιδέα όταν προσπαθούσαν να διασπάσουν τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να σημαίνει το καινούργιο σύνθημα; Τίποτε άλλο από μια επαναπροσέγγιση με τη σοσιαλδημοκρατία σε όλα τα επίπεδα. Μολονότι οι πολιτικοί μας προπάτορες που τότε ηγούνταν του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος δεν διαφωνούσαν με αυτό το σύνθημα, προτίμησαν να το εφαρμόσουν διαφορετικά. Γι' αυτούς το σύνθημα «προς τις μάζες» σήμαινε ότι, αφενός, συμπράττουν σε απεργίες και σε άλλες ενέργειες με τους σοσιαλδημοκράτες εργάτες, αλλά, αφετέρου, εξακολουθούν να α-ντιτίθενται στην πολιτική συνεργασίας με την αστική τάξη που εφάρμοζαν οι ηγέτες τους. Τον Δεκέμβριο, όταν το Ρωσικό Κομμουνιστικό Κόμμα υιοθέτησε για πρώτη φορά το σύνθημα του «ενιαίου μετώπου», ήταν σαφές ότι αυτό δεν αφορούσε τη συνεργασία των κομμουνιστών με τη βάση της σοσιαλδημοκρατίας αλλά με την ηγε-σία της. Αυτό ήταν το πρώτο βήμα για την εγκατάλειψη της επαναστατικής οδού σε διεθνή κλίμακα. Τούτο δεν ανακοινώθηκε ασφαλώς κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά, στην πραγματικότητα, αυτό σήμαινε ήδη ντε φάκτο. Αν το 1921 έδειξε ότι η επανάσταση εντός της Ρωσίας άρχισε τώρα να στρέφεται κατά της εργατικής τάξης, αποτέλεσε επίσης και την αφετηρία της διαδικασίας που οδήγησε στην εγκατάλειψη των προλεταριακών αρχών του διεθνισμού. Για τους συντρόφους μας του Διεθνιστικού Κομμουνιστικού Κόμματος το Τρίτο Συνέδριο ήταν το σημείο καμπής στην ιστορία της Κομμουνιστικής Διεθνούς:

«Οι αντιφάσεις που ξεπρόβαλαν σε παγκόσμια κλίμακα εξακολουθούν να βαραίνουν πάνω στην πρώτη επαναστατική εμπειρία. Η πραγματοποίηση της επανάστασης σε μία χώρα, η προς στιγμήν ήττα της αστικής τάξης στην ένοπλη σύγκρουση δεν συνεπάγονται την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, αλλά μονάχα την καθιέρωση των αναγκαίων πολιτικών όρων γι' αυτήν. Είναι απολύτως απαραίτητη η καταστροφή του πολιτικού οργάνου μέσω του οποίου η αστική τάξη ασκεί την ταξική της κυριαρχία και η αντικατάστασή του με ένα άλλο, προλεταριακό κράτος, οργανωμένο με βάση τη σιδερένια ταξική δικτατορία. Όμως, αυτό, από μόνο του, δεν είναι αρκετό. Για να βαδίσει αποτελεσματικά προς τον σοσιαλισμό η επανάσταση χρειάζεται μια επαρκώς αναπτυγμένη πολιτική δομή και μια οικονομία που είναι εξ ολοκλήρου αυτόνομη από την παγκόσμια αγορά, και αυτές οι συνθήκες απουσίαζαν εκείνα τα χρόνια από τη Ρωσία.

22

Γι' αυτό η μόνη σωτηρία από την καθυστέρηση της Ρωσίας βρισκόταν στην επαναστατική νίκη κάποιας δυτικής, ή ακόμη καλύτερα, κάποιας βιομηχανικά αναπτυγμένης χώρας. Απ' αυτό συνάγεται ότι η Κομμουνιστική Διεθνής και το Μπολσεβίκικο Κόμμα -είτε το γεγονός αυτό αρέσει είτε όχι- που ήταν η σπονδυλική στήλη της Κομιντέρν, έπρεπε να διεξαγάγει κάθε προσπάθεια για να επισπεύσει ή, τουλάχιστον, να προωθήσει ανυποχώρητα επαναστατικές λύσεις με βάση τα δύο πρώτα Συνέδρια.49 Η εγκατάλειψη της αυτονομίας του ταξικού κόμματος και της δικτατορίας του προλεταριάτου, όπως αυτή κι αν μεταμφιέζεται, δεν χρησιμεύει ούτε για τη μεταστροφή των ηγετών της σοσιαλδημοκρατίας ούτε για την επανένωση των μαζών με βάση ένα πρόγραμμα επαναστατικού συμβιβασμού και οδηγεί το διεθνές προλεταριάτο μονάχα στη σύγχυση, αμβλύνει το πολιτικό όπλο της πάλης του και συσκοτίζει τους στόχους του. Ανακύπτει η εύλογη αμφιβολία ότι πίσω από την επίσημη ανάλυση των μπολσεβίκων ηγετών και της ίδιας της Κομιντέρν βρισκόταν η ιδέα ότι η κατάσταση ήταν λιγότερο ευνοϊκή από αυτή που προέβλεπαν προηγουμένως. Έτσι θεωρήθηκε σωστό ότι η βοήθεια προς τη Ρωσία, που βρισκόταν ακόμα σε επισφαλή θέση, επιτυγχάνεται με μια διεθνή συμμαχία με τη σοσιαλδημοκρατία προκειμένου να δοθεί μια σταθερότερη εγγύηση ασφάλειας, από αυτή που μπορεί να παράσχει η επέκταση της επανάστασης. Μονάχα με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να καταλάβουμε πώς οι τακτικές προσαρμογές στο

49 Ο συγγραφέας εννοεί τις αποφάσεις των δύο πρώτων συνεδρίων της Κομμουνιστικής Διεθνούς. (Σ.τ.Μ.)

23

ενιαίο μέτωπο και στην εργατική κυβέρνηση50 έπαψαν να είναι ασαφείς και προσέλαβαν την πραγματική τους μορφή».51

Την Πρωτομαγιά του 1922 το σύνθημα της «παγκόσμιας επανάστασης» εξέλειπε για πρώτη φορά από τα συνθήματα του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος.

Για τους επαναστάτες της εποχής, ωστόσο, η σημασία αυτού του γεγονότος δεν ήταν τόσο πρόδηλη. Πισωγυρίσματα συμβαίνουν σε κάθε διαδικασία και οι επαναστάτες πρέπει να διατηρούν μια ορθολογική αισιοδοξία ότι τέτοια πισωγυρίσματα μπορούν να ξεπεραστούν. Ο Τρότσκι υποστήριξε την υιοθέτηση του συνθήματος «προς τις μάζες» ως μια «στρατηγική προσωρινής υποχώρησης» Αλλά «προσωρινής» για πόσον καιρό; Από το 1922 ο Μπορντίγκα ασκούσε ανοικτά κριτική στον «κίνδυνο να δούμε το ενιαίο μέτωπο να εκφυλίζεται σε έναν κομμουνιστικό αναθεωρητισμό».52 Από το 1924 ζητούσε την εγκατάλειψη των συνθημάτων του «ενιαίου μετώ-που» και της «εργατικής κυβέρνησης» ως συνθημάτων που οδηγούν σε πλήρη σύγχυση. Εκείνη την περίοδο, ωστόσο, είχε αρχίσει να αναπτύσσεται ένας περαιτέρω εκφυλισμός σε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα που ήταν τμήματα της Διεθνούς και υπόκειντο στην «μπολσεβικοποίηση», δηλαδή οι ηγέτες τους επιλέγονταν με βάση την ευπείθειά τους προς τη Μόσχα και στα συμφέροντα της σοβιετικής κρατικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Γκράμσι αντικατέστησε τον Μπορντίγκα ύστερα από επιμονή της Μόσχας και χρησιμοποίησε διάφορα οργανωτικά μέσα για να διαλύσει την επιρροή που α-

50 Η πολιτική της «εργατικής κυβέρνησης» υιοθετήθηκε από τον Τέταρτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς (1922). Με την απόφαση αυτή η εργατική κυβέρνηση παύει να ταυτίζεται με τη δικτατορία του προλεταριάτου και η συγκρότησή της δεν προϋποθέτει την ανατροπή του αστικού κράτους. Η απόφαση προβλέπει διάφορους τύπους «εργατικών κυβερνήσεων», μεταξύ των οποίων και την κυβέρνηση της σοσιαλδημοκρατίας, και στόχευε επί του πρακτέου στη συγκρότηση κυβέρνησης συνασπισμού μεταξύ κομμουνιστών και αριστερών σοσιαλδημοκρατών στη Γερμανία. Τέτοιες κυβερνήσεις συγκροτήθηκαν στη Σαξωνία και στη Θουριγία το 1923, εν μέσω καλπάζοντος πληθωρισμού και αναζωπύρωσης της εργατικής αναταραχής, με αποτέλεσμα την καταστολή τους από τον στρατό της κεντρικής κυβέρνησης χωρίς καμία ουσιαστική αντίσταση. Η «εργατική κυβέρνηση» ήταν αναγκαίο συμπλήρωμα της τακτικής του «ενιαίου μετώπου» με τη σοσιαλδημοκρατία και τις παραφυάδες της, που είχε υιοθετήσει η Κομμουνιστική Διεθνής, και η παταγώδης αποτυχία είχε ως αποτέλεσμα το οριστικό κλείσιμο της επαναστατικής κατάστασης στη Γερμανία. βλ. Η Κομμουνιστική Διεθνής: Θέσεις και αποφάσεις του 4ου Συνεδρίου, εκδόσεις «Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη», Αθήνα, 1987. (Σ.τ.Μ.)

51 I nodi irrisolti dello stalinismo alla base della perestrojka, σ. 20-21, εκδόσεις Prometeo, 1989.

52 βλ. G. Williams, Proletarian Order, σ. 213.

24

σκούσε η αριστερή πτέρυγα του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος (με ορόσημο το Συνέδριο της Λυών53 το 1926). Εκείνη την εποχή οι πολιτικοί μας προπάτορες στην Κομμουνιστική Αριστερά δημιούργησαν την Επιτροπή της Ιντέζα54, στην οποία εξέθεσαν συνοπτικά τις απόψεις τους σχετικά με την αποτυχία της πολιτικής της Κομιντέρν.

Είναι λάθος να νομίζει κανείς ότι σε κάθε κατάσταση οι μεθοδεύσεις και οι τακτικοί ελιγμοί μπορούν να διευρύνουν την κομματική βάση, εφόσον οι σχέσεις μεταξύ του κόμματος και των μαζών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την αντικειμενική κατάσταση.55

Η επανάσταση είναι υπόθεση των μαζών

Κατά συνέπεια, το 1921 δεν ήταν απλώς μια αλυσίδα ασύνδετων μεταξύ τους πισωγυρισμάτων, αλλά σηματοδοτεί την ανάσχεση του επαναστατικού κύματος και την οριστική έναρξη της αντιστροφής της διαδικασίας που είχε θέσει την παγκόσμια προλεταριακή επανάσταση στην ημερήσια διάταξη της ιστορίας. Για τους επαναστάτες της εποχής ήταν φανερό ότι ελάμβανε χώρα μια μαζική υποχώρηση σε διεθνή κλίμακα. Οι μπολσεβίκοι είχαν την άποψη ότι θα πρέπει να κρατήσουν το αρχικό προλεταριακό προπύργιο έως την έλευση της παγκόσμιας επανάστασης. Όμως, η αδυναμία του ρωσικού προλεταριάτου σήμαινε ότι το Μπολσεβίκικο Κόμμα μετατρεπόταν όλο και περισσότερο όχι απλώς σε διοικητή του κράτους αλλά στο ίδιο το κράτος. Αυτό δε το κράτος γινόταν όλο και περισσότερο ένας εκκολαπτόμενος σοβιετικός καπιταλισμός κατά της εργατικής τάξης. Έτσι, έχουμε μια από τις πιο συγκεχυμένες αντεπαναστάσεις στην ιστορία, όπου το κόμμα που αποτέλεσε την υψηλότερη έκφραση της συνείδησης της εργατικής τάξης το 1917 μετατράπηκε, από τις ιστορικές συνθήκες του απομονωμένου πολέμου του ρωσικού προλεταριάτου κατά του ιμπεριαλισμού, σε φορέα της προλεταριακής ήττας. Τίποτε από αυτά δεν πέρασε απαρατήρητο από τους αντιπολιτευόμενους εντός του Μπολσεβίκικου Κόμματος και ακόμη κι από τον ίδιο τον Λένιν. Στο Ενδέκατο Συνέδριο του Ρωσι-

53 Στο τρίτο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιταλίας που συνήλθε στη Λυών της Γαλλίας, τον Ιανουάριο του 1926, ολοκληρώθηκε ο έλεγχος του κόμματος από τη φίλα προσκείμενη στο Κρεμλίνο ηγεσία με επικεφαλής τον Αντό-νιο Γκράμσι και την ολοκληρωτική ήττα της αριστερής φράξιας του κόμματος, με επικεφαλής τον Αμαντέο Μπορντίγκα. (Σ.τ.Μ.)

54 βλ. την μπροσούρα μας με τίτλο Platform of the Committee of Intesa (1925). 55 ό.π., σ. 18.

25

κού Κομμουνιστικού Κόμματος, τον Μάρτιο του 1922, έλεγε στους αντιπροσώπους:

«...κι' αν πάρουμε τη γραφειοκρατική αυτή μηχανή, αυτό το βουνό - τότε ποιος ποιον οδηγεί εδώ; Αμφιβάλλω πολύ, αν μπορεί κανείς να πει ότι οι κομμουνιστές οδηγούν αυτό το βουνό. Για να πούμε την αλήθεια δεν οδηγούν αυτοί, αλλά οδηγούνται».56

Ωστόσο, μόνο με το τεράστιο πλεονέκτημα της εκ των υστέρων γνώσης μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι το 1921 ήταν το έτος κατά το οποίο η επανάσταση είχε χαθεί και αυτό πρέπει να αποτελεί μέρος του απολογισμού μας σχετικά με τη ρωσική εμπειρία. Το δίδαγμα που αντλούμε από αυτήν την εμπειρία δεν είναι το συμπέρασμα των συμβουλιακών κομμουνιστών, σύμφωνα με τους οποίους όλα τα κόμματα είναι αστικά (όπως συμπέρανε ο Όττο Ρύλε57, προτού φύγει για να εργαστεί για τη μεξικανική κυβέρνηση του Θεσμικού Επαναστατικού Κόμματος!). Επειδή η εργατική τάξη δεν έχει ιδιοκτησία για να υπερασπίσει, η συνείδησή της (η οποία ενσωματώνεται στο πρόγραμμά της) μπορεί να πάρει τη μορφή μονάχα ενός συλλογικού σώματος. Επειδή δε κάποιοι εργάτες, χάρη στην πείρα τους, έρχονται προς τις επαναστατικές ιδέες πριν από άλλους, πρέπει να πάρουν την πρωτοβουλία να οργανωθούν. Αυτό σημαίνει ότι ένα πολιτικό σώμα δεν βασίζεται στον συμβιβασμό με την αστική τάξη, αλλά ότι αυτή είναι ο σταθερός αντίπαλός της. Αυτό σημαίνει για 'μας μονάχα ένα επαναστατικό κόμμα. Αυτό που, ωστόσο, έδειξαν το 1921 και η παρακμή της επανάστασης είναι η ανάγκη ένα τέτοιο κόμμα να είναι διεθνές και συγκεντρωτικό πριν από το επαναστατικό ξέσπασμα. Το ίδιο κόμμα παραμένει έξω από όλες τις κυβερνητικές ή κρατικές λειτουργίες ως σώμα ανεξάρτητα απ' ό,τι πρέπει να κάνουν κατά τόπους τα μέλη του. Σε τοπικό επίπεδο η εξουσία ασκείται από τα ένοπλα εργατικά συμβούλια. Αυτά είναι τα μοναδικά κρατικά σώματα έως ότου η αστική τάξη ανατραπεί σε παγκόσμια κλίμακα. Το κόμμα είναι η πολιτική πρωτοπορία που υπερασπίζεται το πρόγραμμα του κομμουνισμού και όχι κάθε επικράτεια που ισχυρίζεται ότι βρίσκεται καθ' οδόν προς τον κομμουνισμό. Μπορεί να υπάρξουν εκείνοι που θα ισχυριστούν ότι αυτό

56 Β.Ι. Λένιν, Πολιτική Έκθεση Δράσης της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΡ (μπ), Άπαντα, σ. 95, τόμος 45, έκδοση πέμπτη, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1988. (Σ.τ.Μ.)

57 Ο Όττο Ρύλε (Otto Rühle, 1874-1943) ήταν γερμανός μαρξιστής και υπήρξε ένα από τα προεξάρχοντα στελέχη της κομμουνιστικής αριστεράς στη Γερμανία. Για μια συνοπτική παρουσίαση της πολιτικής του φυσιογνωμίας βλ. Paul Mattick, Otto Rühle and the German Labour Movement (1945) στο αρχείο Paul Mattick στην ιστοσελίδα www.maHYPERLINK "https://www.marxists.org/"rHYPERLINK "https://www.marxists.org/"xiHYPERLINK "https://www.marxists.org/"sHYPERLINK "https://www.marxists.org/"tHYPERLINK "https://www.marxists.org/"sHYPERLINK "https://www.marxists.org/".oHYPERLINK "https://www.marxists.org/"rHYPERLINK "https://www.marxists.org/"g (Σ.τ.Μ.)

26

είναι μια ουτοπία και ότι είναι ιδεαλιστικό, αλλά πρέπει να θυμόμαστε ότι το ίδιο το 1921, στο 10ο Συνέδριο του Κόμματος:

«Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα ο Λένιν ερωτοτροπούσε με την ιδέα του χωρισμού κράτους και κόμματος. Συνέστησε, εν ολίγοις, έναν πλήρη προσδιορισμό και μια σαφή οριοθέτηση των αντίστοιχων τομέων καθενός και πρότεινε τα όργανα του κράτους να διαθέτουν κατά πολύ μεγαλύτερη αυτονομία και ελευθερία από τις κομματικές παρεμβάσεις».58

Ο Χάρντινγκ μάς λέει ότι ο Λένιν παραδέχτηκε «σχεδόν στιγμιαία» ότι η πρότασή του δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί. Όμως αυτό οφείλετο στο ότι η κατάσταση το 1921 καθιστούσε αδύνατο να ξαναγραφτεί το παρελθόν. Οι μπολσεβίκοι δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν την κρατική εξουσία, επειδή τα σοβιέτ ήταν ήδη κενό γράμμα. Αν είχε κάνει την πρότασή του τον Νοέμβριο του 1917 και αν τα σοβιέτ είχαν διατηρηθεί στην πολιτική ζωή, τότε αυτό θα ήταν δυνατόν. Το 1921 οι μπολσεβίκοι βρίσκονταν στη θέση του Μακόμπερ59, καθώς κατείχαν την κρατική εξουσία με την ελπίδα ότι «κάτι θα γίνει» από την άποψη της παγκόσμιας επανάστασης.

Τούτο είναι απλώς ουτοπικό, εάν η εργατική τάξη δεν κινητοποιείται μαζικά και δεν ζωογονεί το διεθνές κόμμα και τα εργατικά συμβούλια. Τελικά, η μοναδική εγγύηση της νίκης είναι η σχετικά γοργή επέκταση της επανάστασης, τουλάχιστον στις σημαντικότερες ιμπεριαλιστικές χώρες, επειδή, έως ότου αυτές δεν παραλύσουν, έχουν τη δυνατότητα να καταστρέφουν κάθε επαναστατική πρωτοβουλία. Με την επιβολή ενός διεθνούς εμφυλίου πολέμου πάνω σε μια ήδη εξαντλημένη σοβιετική δημοκρατία μπορούν να την κατα-στρέψουν υλικά. Ενώ οι μπολσεβίκοι νίκησαν στρατιωτικά μέσα στη ρωσική επικράτεια, η αποτυχία της παγκόσμιας επανάστασης στο εξωτερικό σήμαινε ότι η ταξική πάλη χάθηκε πολιτικά. Η υιοθέτηση της ΝΕΠ και του ενιαίου μετώπου το 1921 ήταν το επισφράγισμα αυτής της πολιτικής ήττας. Η εργατική τάξη εξακολουθεί ακόμη να υφίσταται τις συνέπειές της.

Πηγή: 1921 - Kronstadt: Beginning of the Counter-revolution, www.leHYPERLINK "https://www.leftcom.org/"fHYPERLINK "https://www.leftcom.org/"tcHYPERLINK "https://www.leftcom.org/"oHYPERLINK "https://www.leftcom.org/"m.oHYPERLINK "https://www.leftcom.org/"rHYPERLINK "https://www.leftcom.org/"g

58 N. Harding, Lenin's Political Thought, σ. 296, MacMillan, 1977.

59 Ήρωας του βρετανού συγγραφέα Καρόλου Ντίκενς στο μυθιστόρημά του «Ντέιβιντ Κόπερφιλντ», ο οποίος, παρ' όλο που διατηρούσε την αισιοδοξία του ότι δεν θα χρεοκοπήσει, κατέληξε στη φυλακή για χρέη. Η αγαπημένη του φράση ήταν «να δεις που κάτι στο τέλος θα γίνει». Ο χαρακτήρας του αποτελεί σύμβολο της αισιόδοξης αναμονής χωρίς βάσιμη ελπίδα. (Σ.τ.Μ.)

27

To άρθρο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ένζυμο», Νο. 1, Οκτώβριος 2013