Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1917 Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΗΣ ΚΡΟΣΤΑΝΔΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΜΑΧΝΟ.  1ο ΜΕΡΟΣ

ΕΙΔΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ .

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1917 Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΗΣ ΚΡΟΣΤΑΝΔΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΜΑΧΝΟ.

Αφορμή του παρόντος ειδικού ιστορικού θέματος υπήρξε το άρθρο του Περικλή Κοροβέση,

Δύο άγνωστες επαναστάσεις (Κρονστάνδη και Μαχνοβίτσα).

Μας λέει τα εξής.

Τα τελευταία μου σημειώματα που αναφέρονταν στην Οκτωβριανή Επανάσταση, όπως έχουμε συνηθίσει να λέμε το πραξικόπημα των μπολσεβίκων, ενόχλησαν αρκετούς φίλους και συντρόφους, που η σχέση μας μετράει αρκετές δεκαετίες.

Είναι ποτέ δυνατόν οι μεγάλοι επαναστάτες του 20ού αιώνα, Λένιν και Τρότσκι, να είναι οι θεμελιωτές ενός ολοκληρωτισμού που στηρίχτηκε στο όνομα της επανάστασης και της απελευθέρωσης των καταπιεσμένων λαϊκών στρωμάτων από τον μοναρχικό και καπιταλιστικό ζυγό;

Και μπορεί ο Τρότσκι να κρατάει ακόμα και σήμερα το φωτοστέφανο του μάρτυρα λόγω της αποτρόπαιης δολοφονίας του και της κριτικής του στον Στάλιν και την ΕΣΣΔ, αλλά δεν παύει να είναι στον ίδιο βαθμό συνυπεύθυνος μαζί με τον Λένιν για την εδραίωση του σοβιετικού ολοκληρωτισμού.

Ως αρχηγός και ιδρυτής του Κόκκινου Στρατού, που παρεμπιπτόντως είχε στελεχωθεί από τσαρικούς αξιωματικούς, συνέτριψε δύο γνήσιες επαναστατικές εξεγέρσεις. Τη μία στην Κρονστάνδη και την άλλη στην Ουκρανία, το κίνημα του Μάχνο. Τον Λένιν δεν πρέπει να τον κρίνουμε από τα κείμενά του, γιατί σε κάποια ακόμα και οι αναρχικοί θα συμφωνούσαν. Π.χ.

Οι θέσεις του Απρίλη και το σύνθημα «όλη η εξουσία στα Σοβιέτ», που δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα. Τον Λένιν πρέπει να τον κρίνουμε από την εφαρμοσθείσα πολιτική. Με το άνοιγμα των αρχείων της ΕΣΣΔ, εδώ και τρεις δεκαετίες περίπου, έχουν γραφτεί δεκάδες αξιόλογες μελέτες που φωτίζουν πολλές πτυχές του κράτους-κόμμα και τα στοιχεία που έχουν βρεθεί σε επίσημα ντοκουμέντα μπορούν να πείσουν και τον πιο δύσπιστο.

Εκτός αν κάποιος θέλει να κρατήσει τις ψυχωσικές εμμονές του που λέγονται λενινιστικές. Αλλά αυτό δεν είναι θέμα πολιτικής. Ανήκει στη σφαίρα άλλων επιστημών. Της ψυχιατρικής ή της ψυχανάλυσης. Εξαρτάται από τον βαθμό. Και να μην ξεχνάμε πως ο μηχανισμός της προπαγάνδας των μπολσεβίκων ήταν πανίσχυρος από την αρχή. Και όταν έγινε κράτος καθιέρωσε μια μυθολογία που είναι συγκρίσιμη μόνο με θρησκεία.

Τα Κ.Κ. ανά τον κόσμο έγιναν όργανα της εξωτερικής πολιτικής της ΕΣΣΔ και απόστολοι της νέας θρησκείας. Με αποτέλεσμα να αποκοπούν από την πραγματικότητα και να αγκυλωθούν σε ένα δόγμα που τους απογείωνε αντί να τους προσγειώνει στη σκληρή και αδυσώπητη πραγματικότητα. Και αυτή απαιτεί πάντα μια νέα ανάγνωση. Οχι προσήλωση στο αλάθητο του δόγματος. Εδώ πιστεύω είναι οι ρίζες της κρίσης της Αριστεράς.

Αν οι αριστεροί δεν χάσουν τις αυταπάτες τους, τότε θα έχουν την Αριστερά που τους αξίζει. Δηλαδή μια ανανεωμένη Δεξιά. Και για να γίνω πιο σαφής. Συγκρίνετε το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ με την πολιτική των μνημονίων που εφαρμόζει η παρούσα κυβέρνηση. Αβίαστα θα προκύψει η διαφορά μύθου και πραγματικότητας.

Τα μνημονιακά κόμματα (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ.) -μιλάμε για τα κόμματα-κυβερνήσεις- είναι σαν τους μεγαλοεργολάβους. Ζητούν από τα πραγματικά κέντρα εξουσίας να τους αναθέσουν το έργο της πτώχευσης αυτού του λαού. Και όποιος κάνει την καλύτερη προσφορά, αναλαμβάνει και το έργο της διακυβέρνησης. (Φτάνει να έχει εξαπατήσει τους ψηφοφόρους του).

Υπάρχουν ακόμα κάποιοι που πιστεύουν πως το πραξικόπημα των μπολσεβίκων ήταν η μόνη δυνατή λύση για να σωθεί η επανάσταση του Φεβρουαρίου. Συμμερίζομαι την άποψη πολλών στοχαστών (Χ. Αρεντ, Κ. Παπαϊωάννου, Κ. Καστοριάδης και πολλών άλλων, κυρίως μαρτυρίες Ρώσων αναρχικών που συμμετείχαν στην Επανάσταση) πως το πραξικόπημα του Λένιν ήταν εναντίον της επανάστασης που ήταν η αυθόρμητη εξέγερση του ρωσικού λαού.

Κατά την προσωπική μου άποψη, αυτή η επανάσταση είχε τρεις δυνατότητες να σωθεί. Η μία ήταν να αποτραπεί το πραξικόπημα, να μην καταργηθεί η Συντακτική Συνέλευση και να προκηρυχθούν ελεύθερες εκλογές. Αυτή η προοπτική χάθηκε με την άγρια τρομοκρατία των μπολσεβίκων.

Οι άλλες δύο ευκαιρίες ήταν η Κομμούνα της Κρονστάνδης και το κίνημα του Μάχνο. Η Κρονστάνδη θεωρείται λανθασμένα μια ναυτική βάση της Πετρούπολης, ενώ βρίσκεται στο νησί Κότλιν, 30 χιλιόμετρα δυτικά της Πετρούπολης. Το νησί αριθμούσε 50.000 κατοίκους μαζί με τα πληρώματα των πλοίων.

Ολο το νησί έγινε μια κομμούνα με άμεση δημοκρατία και αναδιανομή του πλούτου. Εφάρμοσαν κατά γράμμα το σύνθημα «όλη η εξουσία στα Σοβιέτ». Και αυτό με πλήρη λαϊκή πρωτοβουλία. Και ενώ δεν αποτελούσαν καμία απειλή για το νέο καθεστώς, απλά ήθελαν να κρατήσουν αυτά που κέρδισαν, ο Τρότσκι τους εσφαγίασε με τον πιο βάρβαρο τρόπο. Τους σκότωνε σαν τις αγριόχηνες, κατά την έκφρασή του.

Ο Μάχνο και το αντάρτικό του εκδίωξαν από την Ουκρανία τα στρατεύματα κατοχής των Αυστρο-Γερμανών (συνέπεια της Συνθήκης Μπρεστ - Λιτόφσκ) και κατατρόπωσαν τα στρατεύματα των Λευκών, που ήταν η θανάσιμη απειλή για τους μπολσεβίκους. Οι στρατηγοί Ντενίκιν και Βράνγκλερ νικήθηκαν κατά κράτος και σταμάτησε η προέλασή τους προς τη Μόσχα.

Αν δεν υπήρχε ο στρατός του Μάχνο, πιθανότατα οι Λευκοί να είχαν νικήσει. Το ευχαριστώ ήταν η μαζική σφαγή των Ουκρανών που είχαν υποστηρίξει τον Μάχνο και η πλήρης εξόντωση των ανταρτών. Τρότσκι και εδώ.

ΥΓ1: Για όποιον ενδιαφέρεται να εμβαθύνει στο θέμα, συνιστώ τα εξής βιβλία: «Η Ρώσικη Επανάσταση» του Βολίν, εκδόσεις Καινά Δαιμόνια, «Η Αγνωστη Επανάσταση 1917-1921» πάλι του Βολίν, εκδόσεις Πανοπτικόν και η «Ιστορία του Μαχνοβίτικου Κινήματος 1918-1921» του Π. Αρσίνοφ, εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος.

ΥΓ2: Για τους φίλους που διαφωνούν, θα τους παρακαλούσα στην επόμενη συνάντησή μας να έχουν διαβάσει αυτά τα βιβλία. 'Η έστω να τους έχουν ρίξει μια ματιά.

*Πηγή: efsyn.gr

Είχαμε αναφερθεί σε προηγούμενο άρθρο αν επρόκειτο για πραξικόπημα ή επανάσταση τα γεγονότα που συνέβησαν τον Οκτώβριο του 1917.

Στα σοβιέτ, πού ήταν η μόνη επαναστατική εξουσία εκείνη την χρονική συγκυρία, κυριαρχούσαν οι μπολσεβίκοι.

Πώς ήταν λοιπόν πραξικόπημα η κατάργηση της Δούμας οργάνου του Τσάρου με επικεφαλής τον Κερένσκυ; Μόνο άτομα που είναι τυφλωμένα από τον αντιμπολσεβικισμό τους και δεν μπορούν ή δεν θέλουν να σκέφτονται με τις έννοιες της απλής λογικής μπορούν να ισχυρίζονται ότι το πάθος τους, τους επιβάλει.

Γράφει σε άλλο σημείο .

Οι θέσεις του Απρίλη και το σύνθημα «όλη η εξουσία στα Σοβιέτ», δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα.

Σαφώς και έγιναν είναι εξόφθαλμο, εκτός αν θέλει να πει ότι κάποια στιγμή τα σοβιέτ τα υποκατέστησε το κόμμα και το κόμμα υποκαταστάθηκε από τα κορυφαία στελέχη. Αλλά και τότε Σοβιέτ ονομάζονταν. Η ευθύνη όμως βρίσκεται στον εμφύλιο και στην ξένη επέμβαση. Και το χρήσιμο συμπέρασμα για τα σημερινά επαναστατικά κόμματα είναι ότι οι επαναστάσεις πρέπει να γίνονται μόνο με την πλειοψηφία της κοινωνίας.

Παρακάτω.

΄Επρεπε να αποδεχθεί την συντακτική συνέλευση ή να πάει σε εκλογές.

Οι βουλευτές της συντακτικής συνέλευσης δεν αναγνώριζαν την μόνη επαναστατική εξουσία τα σοβιέτ, πόσο ανόητος πρέπει κάποιος να είναι για να παραδώσει σε τέτοιο όργανο την εξουσία και να διαλύσει την μόνη επαναστατική εξουσία τα σοβιέτ πού δημιούργησε ό ίδιος ο επαναστατημένος λαός το τονίζω όχι οι μπολσεβίκοι.

Αυτό ήταν το όνειρο όλων των μοναρχοφασιστών και της ξένης αντίδρασης.

Το ίδιο ίσχυε και για τις εκλογές. Υπήρχαν τμήματα της αχανούς Ρωσίας πού δεν γνώριζαν τι συντελείτο. Εκτός αν δεν μπορούμε να αντιληφθούμε το περιορισμένο τής ιστορικής αυτής εποχής και το καθυστερημένο της χώρας.

Μήπως με αυτή την λογική θάπρεπε να αποφασίσει ο λαός μέσω εκλογών αν θάπρεπε να εκδιωχθεί ή να συνεχίσει να βασιλεύει ο Τσάρος;

Το κάθε γεγονός το κρίνεις μέσα στην ιστορική εποχή του και όχι με νεφελώδη κριτήρια του παρόντος ή πώς θάθελες εσύ να γίνονται τα ιστορικά γεγονότα.

Παρακάτω.

Τον Λένιν δεν πρέπει να τον κρίνουμε από τα κείμενά του πρέπει να τον κρίνουμε από την εφαρμοσθείσα πολιτική.

Δεν είναι δυνατό αν θέλουμε να δούμε στην ολότητα του ένα ιστορικό γεγονός να μην το μελετάμε πολύπλευρα, από όλες του τις πτυχές.

Τι ήταν ό Λένιν; Ένας απατεώνας πού έγραψε το κράτος και επανάσταση και άλλα έργα μόνο και μόνο για να ξεγελάσει το εργατικό κίνημα;

Η μήπως ένας μαρξιστής -ανθρωπιστής πού με φανατικό -δογματικό ζήλο ήθελε να προσφέρει μια καλύτερη ζωή για τους ανθρώπους πάνω στην γη;

Χωρίς όμως να υπάρχει προγενέστερη μελέτη για το τι έπρεπε να γίνει, τι δρόμος έπρεπε να ακολουθηθεί. Έπρεπε ψηλαφιστά να ανοίξει καινούργιους δρόμους.

Για εμένα ανήκει στην δεύτερη κατηγορία αλλά με μεγάλο πολιτικό αισθητήριο πχ. η εφαρμοσθείσα ΝΕΠ πού αρκετοί σύντροφοι του τον κατηγορούσαν για δεξιά στροφή.

Μήπως δεν αναγνώρισε το χάλι του κόμματος;

Δεν σταμάτησε τις εκτελέσεις προτού ακόμα λήξη ο εμφύλιος πόλεμος ;

Τι εννοούσε όταν έλεγε ότι η επανάσταση στην Ρωσία θα χαθεί αν δεν γίνει παγκόσμια επανάσταση;

Μήπως ήταν υπεύθυνος για τον εμφύλιο; ως και ο Κερένσκυ στα απομνημονεύματά του λέει ότι σχεδιάστηκε από τους Άγγλογάλλους.

Μήπως για την ξένη επέμβαση; ακόμα και αυτή είχε αποφασιστεί από τους Άγγλους και Γάλλους πρό της οκτωβριανής επανάστασης.

Παρακάτω.

Εκτός αν κάποιος θέλει να κρατήσει τις ψυχωσικές εμμονές του που λέγονται λενινιστικές.

Υπάρχουν ακόμα κάποιοι που πιστεύουν πως το πραξικόπημα των μπολσεβίκων ήταν η μόνη δυνατή λύση για να σωθεί η επανάσταση του Φεβρουαρίου. Συμμερίζομαι την άποψη πολλών στοχαστών...

Δηλαδή οι στοχαστές δεν είναι ψυχωτικοί αλλά είναι όλοι οι άλλοι;

Ερχόμαστε στα βιβλία πού πρέπει να έχουν διαβαστεί για όσους έχουν διαφορετική άποψη.

Είδες τι μαθαίνουμε; Δηλαδή αυτά τα βιβλία τι είναι ; η θεόπνευστη Αγία γραφή όπως είναι για τους χριστιανούς;

Δεν μπορεί να σφάλλουν ή να λένε την «αλήθεια» των συγγραφέων; ¨Όχι ότι δεν πρέπει να διαβαστούν.

Τι σχέση μπορεί να έχει ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ με τον Μάρξ και τον Λένιν, περισσότερο σαν αστείο μοιάζουν αυτοί οι συλλογισμοί. Υπενθυμίζουμε και επί Μαρξ και κατόπιν υπήρχαν διασπάσεις του εργατικού κινήματος και χρησιμοποίηση διάφορων ταμπελών. Οι Αμερικανοί στο όνομα της δημοκρατίας και της ελευθερίας κάνουν τις επεμβάσεις τους σε όλο τον κόσμο.

Έχουμε ξανά αναφερθεί σε αυτό το θέμα, άλλωστε όποιες και ρίζες να υπήρξαν ή να μην υπήρχαν στο μέλλον πάλι θα υπήρχαν διασπάσεις.

Ερχόμαστε παρακάτω σε ένα άρθρο πού αφορά το κόμμα των μπολσεβίκων , την εξέγερση της Κροστάνδης, και την συγκεκριμένη κατάσταση πού δημιουργήθηκε, όχι ότι συμφωνώ σε όλα τα σημεία του άρθρου και στο τι πρέπει να γίνει σήμερα, αλλά πιστεύω ότι δίνει μία σωστή εικόνα των ιδεών πού κυριαρχούσαν και των συμβάντων , ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του.

Όσο για τον Μάχνο και εξουσιαστικές δομές δημιούργησε και απαγόρευε να συμμετέχουν κόμματα στα σοβιέτ και συγκεντρωτική εξουσία είχε μέσω του βέτο και φαντάζει ανόητο να επικαλείται κανένας ότι οι περίπου τριάντα χιλιάδες στρατιώτες του Μάχνο σε αναλογία με τα πέντε εκατομμύρια στρατιώτες του κόκκινου στρατού ήταν η κύρια αιτία απώθησης και νίκης ενάντια της αντεπανάστασης και της ξένης κατοχής.

1921: Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ;

«Σήμερα είμαστε μάρτυρες της τραγωδίας μιας κοινωνικής επανάστασης που περιορίστηκε εντός εθνικών συνόρων εξαιτίας της παθητικότητας των λαών της Ευρώπης, που είχαν απέναντί τους ευφυείς και καλά εξοπλισμένες αντιδραστικές δυνάμεις. Έτσι, αυτή περιήλθε σε κατάσταση ασφυξίας και ήταν αναγκασμένη να προσπαθεί να κερδίσει χρόνο απέναντι στον εχθρό, τόσο τον εσωτερικό όσο και τον εξωτερικό. Έχουμε δει πολλά λάθη να διαπράττονται, πολλά σφάλματα να αποκαλύπτονται και, από μια ελευθεριακή σκοπιά, πολλές πολύτιμες αλήθειες να επιβεβαιώνονται».

Αυτά έγραφε ο Βικτόρ Σερζ τον Ιούνιο του 1921 στον πρόλογο του έργου του «Οι αναρχικοί και η εμπειρία της Ρωσικής Επανάστασης». Το έργο αυτό1 ήταν μια έκκληση προς τους αναρχικούς ν' αναγνωρίσουν ό,τι ήταν προλεταριακό και θετικό στην Οκτωβριανή Επανάσταση. Παρ' όλο που γράφτηκε πριν από την εξέγερση της Κροστάνδης, τον Μάρτιο του 1921, κατά των μπολσεβίκων, ο Σερζ δεν αναφέρεται καθόλου σ' αυτή την τραγωδία στον πρόλογό του, που γράφτηκε λίγους μήνες αργότερα. Λέει μάλιστα ότι τα συμπεράσματά του είναι «σήμερα πιο αληθή απ' ότι ήταν πριν από έναν χρόνο». Αυτό που τονίζεται στο απόσπασμα είναι το γεγονός ότι η απομόνωση της «κοινωνικής επανάστασης» σε μία επικράτεια είχε γίνει τώρα ένα δυσβάστακτο βάρος. Η Κροστάνδη όχι μονάχα έριξε μια «λάμψη φωτός που φώτισε την πραγματικότητα», όπως έγραψε ο Λένιν, αλλά τα γεγονότα του 10ου Συνεδρίου του Κόμματος (υιοθέτηση της ΝΕΠ2, απαγόρευση των φραξιών), η αποτυχία της Δρά-

1 βλ. Victor Serge, The Revolution in Danger, μτφ. Ian Brichall, εκδόσεις Red-words, 1997.

2 Αρχικά της Νέας Οικονομικής Πολιτικής, η οποία εγκρίθηκε, ύστερα από εισήγηση του Λένιν, από το 10ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρωσίας (μπολσεβίκοι) το 1921 και αποτέλεσε την οικονομική πολιτική που ακολούθησε η κυβέρνηση των μπολσεβίκων για τα επόμενα έτη. Κύρια χαρακτηριστικά της ήταν η κατάργηση των επιτάξεων της σοδειάς στην ύπαιθρο -που εφαρμόστηκε ευρέως και με βίαιες μεθόδους κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου- και η αντικατάστασή της με την καθιέρωση ενός φόρου σε είδος, η δημιουργία μιας κρατικά ελεγχόμενης αγοράς στην ύπαιθρο και στις πόλεις, με την αναθέρμανση της μικρής εμπορευματικής παραγωγής στους αγροτικούς κλήρους και στις μικρές και μεσαίες ιδιωτικές επιχειρήσεις. Για τις απόψεις του Λένιν σχετικά με

σης του Μαρτίου στη Γερμανία3 και η υιοθέτηση της πολιτικής του ενιαίου μετώπου από το Τρίτο Συνέδριο της Κομιντέρν, κάνει το 1921 μια σημαντική χρονιά σε σχέση με τον εκφυλισμό τόσο της ρωσικής όσο και της διεθνούς επανάστασης. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να αποτιμήσει τη σημασία αυτής της παρακμής που έλα-βε χώρα πριν από ογδόντα χρόνια.

Πριν από εκατόν τριάντα χρόνια η Παρισινή Κομμούνα του 1871 έδωσε μια πρώτη ιδέα για το τι η εργατική τάξη μπορεί να πετύχει και για το ότι μπορεί να διοικήσει την κοινωνία. Ύστερα, όμως, από 74 μέρες η Κομμούνα συνετρίβη από την αστική κυβέρνηση του Θιέρσου, με την υποστήριξη της διεθνούς εξουσίας της αστικής τάξης. Επειδή περιορίστηκε σε μία πόλη, απομονώθηκε και ηττήθηκε, με αποτέλεσμα είκοσι χιλιάδες παρισινοί εργάτες να εκτελεστούν εν ψυχρώ μέσα σε μία μόνο εβδομάδα, τον Μάιο του 1871. Ως αντίποινα οι κομμουνάροι εξετέλεσαν τους αστούς που κρατούσαν ομήρους. Ο αριθμός των θυμάτων της άρχουσας τάξης που σκότωσαν οι κομμουνάροι ήταν ογδόντα τέσσερα άτομα. Πάντα η λευκή τρομοκρατία της άρχουσας τάξης υπερβαίνει σε αριθμό και σε φρίκη την κόκκινη τρομοκρατία της εργατικής τάξης. Όπως σημειώνει ο Μαρξ, το πρόβλημα της Κομμούνας ήταν ότι παρέμεινε απομονωμένη σε μία πόλη. Το πρόβλημα του ρωσικού προλεταριάτου ήταν ότι η ε-πανάστασή του απομονώθηκε σε μία χώρα.

Η Ρωσική Επανάσταση του Οχτώβρη του 1917 παραμένει η μοναδική περίπτωση στην ιστορία όπου η εργατική τάξη ανέτρεψε την καπιταλιστική κρατική εξουσία σε μια ολόκληρη επικράτεια. Γι' αυτό τον λόγο εξακολουθούμε να την μελετούμε και προσπαθούμε να την κατανοήσουμε. Το πρωταρχικό ζήτημα είναι το εξηγήσουμε το πώς από μια επανάσταση που ξεκινά με τη φιλοδοξία να απελευθερώσει την εργατική τάξη, και με τον τρόπο αυτό ολόκληρη την ανθρωπότητα, η κατάσταση τελικά εξελίχθηκε, από το 1928, στη δημιουργία ενός από τα μεγαλύτερα τυραννικά καθεστώτα του εικοστού αιώνα. Ανατρέχοντας στα γεγονότα που συνέβησαν πριν από ογδόντα χρόνια, με το πλεονέκτημα της εκ των υστέρων γνώσεως, μπορούμε να αντιληφθούμε ότι το 1921 ήταν το σημείο κα-μπής για την ήττα της επανάστασης. Εκείνη την περίοδο το γεγονός

τη ΝΕΠ και την πολιτική οικοδόμησης του κρατικού καπιταλισμού στη Σοβιετική Ένωση βλ. χαρακτηριστικά Για το φόρο σε είδος (Η σημασία της νέας πολιτικής και οι όροι της, Β.Ι, Λένιν, Άπαντα, τόμος 43, σ. 205-245, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1988.(Σ.τ.Μ.)

3 βλ. παρακάτω στο κεφάλαιο αυτού του άρθρου με τίτλο «Η Δράση του Μαρτίου και το Τρίτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς». (Σ.τ.Μ.)

αυτό δεν έγινε αντιληπτό από πολλούς από αυτούς που είχαν συμμετάσχει στην επανάσταση. Το ότι, όμως, το 1921 ήταν ένα έτος κρίσης μπορούσε να ιδωθεί ξεκάθαρα. Πάνω από ένα εκατομμύριο ήταν οι νεκροί από τον λιμό που ενέσκηψε ύστερα από τη λήξη του εμφυλίου πολέμου και πολλοί περισσότεροι ήταν οι θάνατοι από τύφο και άλλες ασθένειες. Το ξέσπασμα απεργιών κατά του Συμβουλίου των Λαϊκών Κομισάριων4 (Σοβναρκόμ) και η εξέγερση της Κροστάνδης κατέδειξαν τη σοβαρότητα της κατάστασης. Επιπλέον, η παγκόσμια επανάσταση δεν πραγματοποιήθηκε, εν αντιθέσει με τις προσδοκίες των μπολσεβίκων ηγετών, αλλά, απεναντίας, υπέστη ένα καίριο πλήγμα με την ήττα της Δράσης του Μαρτίου στη Γερμανία.

Μέλημά μας εδώ δεν είναι απλώς να καταγράψουμε τα γεγονότα, αλλά να δούμε τη σημασία τους για 'μάς σήμερα. Γνωρίζουμε ότι δεν θα υπάρξει ξανά επανάσταση που θα είναι σαν τη ρωσική. Ούτε εμφορούμαστε από τη «συγκαταβατικότητα του παρόντος»5, για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση του E.Π. Τόμσον6. Οι επαναστάτες που επιδιώκουν απλώς να αναπαραγάγουν πιστά ό,τι έγινε στη Ρωσία (όπως κάνουν εκείνοι οι τροτσκιστές που θεωρούν ότι το ζήτημα της ηγεσίας είναι απλώς ζήτημα τοποθέτησης των κατάλληλων ατόμων σε στρατηγικές θέσεις) αξίζουν μονάχα τη χλεύη. Πρέπει να αποφύγουμε την παγίδα στην οποία πέφτουν πολλοί μαρξιστές και επαναστάτες που αντικρίζουν το παρελθόν ως προσχέδιο του μέλλοντος. Ωστόσο, μονάχα μελετώντας αυτό που συνέβη πραγματικά μπορούμε να εξοπλιστούμε για τους αγώνες που έχουμε μπροστά μας. Το πρώτο μας βήμα είναι να εξετάσουμε ποια είναι η σημασία του παρελθόντος.

1918-21

4 Ονομασία του υπουργικού συμβουλίου της κυβέρνησης των μπολσεβίκων. (Σ.τ.Μ.)

5 Δηλαδή, εφόσον εμείς είμαστε σε θέση πλέον να γνωρίζουμε την εξέλιξη των ιστορικών γεγονότων μπορούμε να αντιμετωπίζουμε με συγκατάβαση τους ανθρώπους που συμμετείχαν σ' αυτά, εφόσον εκείνοι δεν μπορούσαν να γνωρίζουν, όπως εμείς σήμερα, την πορεία αυτών των γεγονότων, την οριστική τους έκβαση και τα αποτελέσματα των πράξεών τους. (Σ.τ.Μ.)

6 Edward Palmer Thompson (1924 - 1993): Ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους βρετανούς ιστορικούς, γνωστός κυρίως για το έργο του The Mak-ing of the English Working Class (1963) («Η δημιουργία της αγγλικής εργατικής τάξης»). (Σ.τ.Μ.)

3

Οπωσδήποτε μερικοί «ελευθεριακοί μαρξιστές»7 και αναρχικοί θα αναφωνήσουν ότι η επανάσταση χάθηκε πολύ πριν από το 1921. Δεν αρνούμαστε ότι η σοβιετική εξουσία στην επικράτεια της Ρωσικής Σοσιαλιστικής Ομοσπονδίας Σοβιετικών Δημοκρατιών (η ονομασία ΕΣΣΔ δεν υιοθετήθηκε πριν από το 1923) ήταν τέτοια μονά-χα κατ' όνομα ήδη από τα τέλη του 1920 (αν και υπήρχαν ήδη αρνητικές ενδείξεις από το 1919)8. Ούτε αρνούμαστε τις υπερβολές της Τσέκα στον Εμφύλιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια του οποίου μετα-τράπηκε σε κράτος εν κράτει. Όμως, η Κόκκινη Τρομοκρατία ήταν αποτέλεσμα του εμφυλίου πολέμου. Τον Νοέμβριο του 1917 οι μπολσεβίκοι άφησαν ελεύθερους πρώην τσαρικούς στρατηγούς, οι οποίοι έδωσαν τον λόγο τους ότι δεν θα πάρουν τα όπλα εναντίον τους. Ύστερα από λίγους μήνες οι ίδιοι τσαρικοί στρατηγοί όχι μονάχα βρίσκονταν επικεφαλής στρατιωτικών εισβολών κατά της Ρωσίας, με τον εξοπλισμό του βρετανικού και του γαλλικού ιμπεριαλισμού, αλλά κυριολεκτικά σταύρωναν κάθε εργάτη που υποψιάζονταν ότι συμπαθούσε τους μπολσεβίκους. Παρ' όλο που σε αυτόν τον ταξικό πόλεμο και οι δύο πλευρές προσέφυγαν στον τρόμο, δεν το έκαναν διόλου στην ίδια κλίμακα. Εδώ μπορούμε να αναφέρουμε τη μαρτυρία του Αμερικανού Κυβερνήτη της Σιβηρίας, στρατηγού Γουίλιαμ Σ. Γκρέιβς9, ο οποίος γράφει σε αναφορά του ότι:

«Ασφαλώς κυριολεκτώ όταν λέω ότι στην Ανατολική Σιβηρία οι αντιμπολσεβίκοι σκοτώνουν εκατό ανθρώπους για κάθε έναν που σκοτώνεται από τους μπολσεβίκους».10

Ούτε ισχυριζόμαστε ότι η επανάσταση είχε καταργήσει τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής. Απεναντίας, όταν οι μπολσεβίκοι ήρθαν στην εξουσία βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πλήρη οικονομική κατάρρευση. Αφού τουλάχιστον το 60% της βιομηχανίας ήταν

7 Δεν αποδεχόμαστε τον όρο «ελευθεριακός μαρξιστής» για τους πραγματικούς μαρξιστές. Ο μαρξισμός είναι ελευθεριακός διαφορετικά δεν είναι διόλου μαρ-ξισμός. Ο σταλινισμός και οι παραφυάδες του δεν είναι μαρξισμός. Όποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τις απόψεις μας σχετικά με τη Ρωσική Επανάσταση μπορεί να διαβάσει την μπροσούρα μας με τίτλο «1917», η οποία περιλαμβάνει και την περίοδο της αντεπανάστασης.

8 βλ. τη σύγκριση που πραγματοποιεί ο Arthur Ransome στα έργα του Six Weeks in Russia 1919 και The Crisis in Russia 1920, εκδόσεις Redwords, 1992. 9 Το 1918 πραγματοποιήθηκε η ξένη πολυεθνική στρατιωτική επέμβαση στον εμφύλιο πόλεμο στη Ρωσία, με την αποστολή στρατευμάτων από 14 κράτη. Οι ΗΠΑ απέστειλαν 8.000 στρατιώτες, οι οποίοι αποβιβάστηκαν στο Βλαδιβο-στόκ. (Σ.τ.Μ.)

10 Παρατίθεται στο W.P & Z. Coates, Armed Intervention in Russia 1918-22, σ. 229, Λονδίνο, 1935.

4

αφιερωμένο στην πολεμική παραγωγή, η επίτευξη της ειρήνης σήμαινε ανεργία. Όπως παρατήρησε ο Έντουαρτ Άρνολντ:

«Λόγω της Οκτωβριανής Επανάστασης η χώρα υπέστη μια οικονομική κατάρρευση της ιδίας κλίμακας που θα είχε η εκδήλωση μιας σύγχρονης επιδημίας πανώλης... Η πρωτεύουσα δεν έχασε λιγότερο από ένα εκατομμύριο κατοίκους τους πρώτους έξι μήνες μετά τον Οχτώβρη, καθώς οι εργάτες ξεχύνονταν έξω από την πρωτεύουσα αναζητώντας ψωμί».11

Ακόμη και οι εργάτες που είχαν δουλειά έπρεπε να περνούν τον χρόνο τους αναζητώντας τροφή, ενώ η κατάσταση επιδεινώθηκε από τις μαζικές κοπάνες. Οι προσπάθειες των μπολσεβίκων εκείνη την περίοδο που είχαν στόχο να ενισχύσουν οι εργοστασιακές επιτροπές την εργασιακή πειθαρχία οδήγησε στην εκλογή νέων αντιπροσώπων που ήταν πιο ενδοτικοί απέναντι στα εργατικά αιτήματα. Τελικά, οι εργοστασιακές επιτροπές άρχισαν να ενδιαφέρονται περισσότερο για την εργασιακή πειθαρχία και την παραγωγή. Για την αναρχική-ελευθεριακή δαιμονολογία αυτό οφείλετο, ασφαλώς, στο ότι οι μπολσεβίκοι είχαν καταπνίξει την εργατική πρωτοβουλία μέσα στις εργοστασιακές επιτροπές. Αυτή η άποψη, ωστόσο, είναι πολύ απλουστευτική. Όπως κατέδειξε ο Σ. Σμιθ στο βιβλίο του Red Petrograd:

«(...) δεν μπορεί να δει κανείς σ' αυτό το γεγονός τον θρίαμβο του μπολσεβίκικου κόμματος επί των εργοστασιακών επιτροπών. Στην αρχή οι επιτροπές είχαν αναλάβει τόσο τη διατήρηση της παραγωγής όσο και τον εκδημοκρατισμό της εργοστασιακής ζωής, αλλά οι συνθήκες που επικρατούσαν στη βιομηχανία ήταν τέτοιες ώστε οι δύο αυτοί στόχοι να συγκρούονται τώρα μεταξύ τους». (σ. 250-1).12

Όμως, ο εμφύλιος πόλεμος απαιτούσε τώρα από την επανάσταση έναν ακόμη βαρύτερο φόρο αίματος. Το Μπολσεβίκικο Κόμμα ήταν το 1917 ένα κόμμα που αποτελούνταν κατεξοχήν από εργάτες. Από το 1920 αυτοί οι εργάτες είχαν γίνει αξιωματούχοι του Κόκκινου Στρατού, της Τσέκα και της γραφειοκρατίας. Το 1922 πάνω από τα δύο τρίτα των μελών του κόμματος κατείχαν κάποιου είδους διοικητική θέση. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος κατά της ιμπεριαλιστικής εισβολής και κατά των Λευκών είχε οδηγήσει σε ύφεση την εσωκομματική ζωή. Οι συζητήσεις στο εσωτερικό του κόμματος έφθιναν και όλο και περισσότερο τα τοπικά αιρετά αξιώματα τα αναλάμβαναν

11 Edward Arnold, Rethinking the Russian Revolution, σ. 204, 1990.

12 S. Smith, Red Petrograd: Revolution in The Factories, 1917-18, σ. 250-251. Για έναν βιβλιογραφικό κατάλογο στα αγγλικά σχετικά με την ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης βλ. Russian Revolution 1917 - further reading guide στην ιστοσε-λίδα libcom.org. (Σ.τ.Μ.)

5

οι κατά τόπους κομματικοί γραμματείς διορίζοντας απλώς αντιπροσώπους για τα ανώτερα όργανα. Η πρακτική του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού εντός του κόμματος, σύμφωνα με την οποία όλα τα κατώτερα όργανα εκλέγουν όλα τα ανώτερα, είχε κατ' ουσίαν καταργηθεί. Αυτό που απέμεινε ήταν μονάχα ο συγκεντρωτισμός. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν να γίνει γραμματέας του κόμματος ένας Στάλιν και να έχει υπό την καθοδήγησή του τους τοπικούς γραμματείς για να πάρει στα χέρια του όλους τους μοχλούς της εξουσίας. Αλλά αυτό ήταν ακόμα ένα μελλοντικό ζήτημα. Όταν ο Σερζ έφθασε τον Ιανουάριο του 1919 στην Πετρούπολη, αφού απελάθηκε από την Γαλλία, αναφέρει τα εξής:

«Μπήκαμε σε έναν κόσμο θανάσιμα παγωμένο. Ο σταθμός της Φιλανδίας που λαμπύριζε από το χιόνι, ήταν έρημος... Μας πρόσφεραν σε ένα κέντρο υποδοχής ελάχιστες μερίδες μαύρου ψωμιού και παστό ψάρι. Ποτέ μέχρι τώρα κανείς από μας δεν είχε γευτεί τέτοια άθλια τροφή. Νεαρές γυναίκες με κόκκινες κορδέλες και νεαροί αγκιτάτορες με γυαλιά μάς συνόψιζαν την κατάσταση: 'Πείνα, τύφος, αντεπανάσταση παντού. Η παγκόσμια επανάσταση, όμως, θα μας σώσει'».13

Η πίστη στην παγκόσμια επανάσταση ήταν, πράγματι, αυτή στην οποία στήριζε όλες τις ελπίδες της η ρωσική εργατική τάξη, ακόμη και στις αρχές του 1921, όταν είχε υποφέρει και εξακολουθούσε να υποφέρει τόσο πολύ. Οι νεαροί οικοδεσπότες του ρώτησαν τον Σερζ «τι περιμένει το γαλλικό προλεταριάτο για να επαναστατήσει;», αλλά το γερμανικό προλεταριάτο ήταν αυτό στο οποίο οι περισσότεροι μπολσεβίκοι στήριζαν τις μεγαλύτερες ελπίδες τους.

Η Τρίτη (Κομμουνιστική) Διεθνής

Το μπολσεβίκικο πρόγραμμα δεν μπορεί να κατανοηθεί στο σύνο-λό του παρά μόνο σε σχέση με τον διεθνή χαρακτήρα του. Η σταθερή του αντίθεση στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο του 1914 ξεχώρισε το Μπολσεβίκικο Κόμμα ως το μοναδικό μείζων ευρωπαϊκό κόμμα που ήταν αντίθετο στον πόλεμο προβάλλοντας επαναστατικές διεκδικήσεις.14 Οι μπολσεβίκοι ήταν αυτοί που πρωταγωνίστησαν στη ρήξη με την κεντριστική και την πασιφιστική σοσιαλιστική πλειοψηφία

13 Βίκτορ Σερζ, Αναμνήσεις ενός επαναστάτη (1905-1941), σ. 114,115, μτφ. Ρεβέκκα Πεσσάχ, Εκδόσεις Scripta, Αθήνα, 2008. (Σ.τ.Μ.)

14 Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί και η ηρωική αντίσταση των μικρότερων σοσιαλιστικών κομμάτων στη Σερβία και στη Βουλγαρία.

6

στα συνέδρια του Τσίμερβαλντ και του Κιένταλ.15 Όταν δε οι μπολσεβίκοι ήρθαν στην εξουσία συμμερίζονταν εντελώς την αντίληψη της Ρόζας Λούξεμπουργκ, σύμφωνα με την οποία «το ζήτημα του σοσιαλισμού τέθηκε στη Ρωσία, αλλά δεν μπορεί να λυθεί στη Ρω-σία».16

Στο Τρίτο Συνέδριο των Σοβιέτ, τον Ιανουάριο του 1918, ο Λένιν έλεγε:

«Φυσικά, η τελική νίκη του σοσιαλισμού σε μία χώρα είναι αδύνατη. Το απόσπασμα των εργατών και αγροτών μας που υποστηρίζει τη Σοβιετική εξουσία, είναι ένα από τα αποσπάσματα του παγκόσμιου εκείνου στρατού που τον έχει διαμελίσει τώρα ο παγκόσμιος πόλεμος, μα που επιδιώκει τη συνένωση».17

Τον Μάρτιο δε, τη στιγμή της αποδοχής της συνθήκης του Μπρεστ Λιτόφσκ, επαναλάμβανε τα εξής:

«είναι απόλυτα σωστό ότι χωρίς τη γερμανική επανάσταση είμα-στε χαμένοι».18

Στις «Θέσεις του Απρίλη», το 1917, ο Λένιν είχε θέσει την ανάγκη ίδρυσης μιας νέας Διεθνούς που θα αντικαταστήσει τη Δεύτερη Διεθνή, που τάχθηκε με το μέρος του ιμπεριαλισμού τον Αύγουστο του 1914. Ο ίδιος ο πόλεμος άρχισε να παράσχει τη βάση γι' αυτήν τη Διεθνή, καθώς οι εργάτες αλλά και πρώην σοσιαλδημοκράτες επέσπευδαν την αντίστασή τους εναντίον των κυβερνήσεών τους. Η λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου επισπεύστηκε από τις απεργίες στη Βιέννη, το Αμβούργο, τη Βρέμη και σε ολόκληρη τη Γερμανία. Όταν τα νέα έφτασαν στη Μόσχα, ο Ράντεκ, ένας από τους μπολσεβίκους ηγέτες, κατέγραψε την αυθόρμητη διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε έξω από το Κρεμλίνο.

«Ποτέ δεν έχω δει ένα τέτοιο θέαμα. Εργάτες, άνδρες και γυναίκες, και στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού βάδιζαν έως αργά το

15 Διεθνή σοσιαλιστικά αντιπολεμικά συνέδρια, τα οποία πραγματοποιήθηκαν μυστικά στις αντίστοιχες περιοχές της Ελβετίας το 1915 και το 1916. Οι μπολ-σεβίκοι αποτελούσαν την άκρα αριστερά του συνεδρίου εισηγούμενοι τη μετα-τροπή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο ταξικό πόλεμο, δηλαδή σε προλεταριακή επανάσταση. (Σ.τ.Μ.)

16 βλ. Ρόζα Λούξεμπουργκ, Η Ρώσικη Επανάσταση, σ. 82, μτφ. Α. Στίνα, Εκδόσεις Ύψιλον, γ΄ έκδοση, Αθήνα, 1980. (Σ.τ.Μ.)

17 Ι. Β. Λένιν, Το Τρίτο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ, Άπαντα, τόμος 35, σ. 277, έκδοση πέμπτη, Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1986. (Σ.τ.Μ.)

18 Ι. Β. Λένιν, Το Έβδομο Έκτακτο Συνέδριο του ΚΚΡ (μπ), Πολιτική Έκθεση της Κεντρικής Επιτροπής, Άπαντα, τόμος 36, σ. 15, έκδοση πέμπτη, Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1986. (Σ.τ.Μ.)

7

βράδυ. Η παγκόσμια επανάσταση έχει έλθει. Οι μάζες του λαού ακούνε το σιδερένιο βήμα της. Η απομόνωσή μας έχει τελειώσει».19

Η δήλωση αυτή ήταν κάπως πρόωρη. Μολονότι πολλοί εργάτες και πρώην στρατιώτες σε ολόκληρη την Ευρώπη υποστήριζαν όλο και περισσότερο τη σοβιετική ιδέα, αυτή δεν είχε προσλάβει τη συγκεκριμένη μορφή νέων κομμουνιστικών κομμάτων στις περισσότερες χώρες. Ακόμη και σε μια χώρα όπως η Γερμανία οι επαναστάτες δεν κατάφεραν να διαχωριστούν ξεκάθαρα από τους σοσιαλσωβινιστές. Παρ' όλο που η Λούξεμπουργκ και ο Λήμπκνεχτ είχαν δημιουργήσει την Ένωση Σπάρτακος, παρέμειναν στο εσωτερικό του γερμανικού κεντριστικού USPD20 (στο οποίο συμμετείχαν ο Κάου-τσκι και ο Μπερστάιν) φοβούμενοι ότι ειδάλλως θα απομονωθούν από τη μεγάλη μάζα της εργατικής τάξης. Το γεγονός αυτό δεν δημιουργούσε παρά μονάχα σύγχυση στους εργάτες και απομόνωσε τους Σπαρτακιστές από τις μικρότερες αλλά πολιτικά πιο ξεκάθα-ρες πολιτικές ομάδες όπως η Αριστερά της Βρέμης και οι Διεθνείς Σοσιαλιστές (IKD). Δεδομένου επίσης ότι οι σοσιαλδημοκράτες δεν αντιτάσσονταν ανοιχτά στα σοβιέτ, αλλά εργάζονταν στα παρασκήνια για να τα καταστρέψουν, οι Σπαρτακιστές δεν ήταν οι μόνοι που θεωρούνταν υποστηρικτές των εργατικών συμβουλίων (όπως, αντίθετα, συνέβη με τους μπολσεβίκους στη Ρωσία). Αν ξαναγυρίσουμε στο απόσπασμα του Βικτόρ Σερζ που παραθέσαμε στην αρχή αυτού του κειμένου, η μεγαλύτερη επιτήδευση της δυτικοευρωπαϊκής αστικής τάξης, η οποία περιέλαβε και τους λεγόμενους σοσιαλιστές στην άμυνα που προέβαλε, ήταν ένας σημαντικός παράγοντας για την αποτυχία της επέκτασης της επανάστασης στη Γερμανία και γενικότερα.

Τα νέα σχετικά με το ότι η Δεύτερη Διεθνής ανασυγκροτούνταν, τον Ιανουάριο του 1919, ανάγκασαν τους μπολσεβίκους να αρχίσουν να κάνουν βολιδοσκοπήσεις σχετικά με τη δημιουργία μιας νέας Διεθνούς, για την ίδρυση της οποίας σχεδίαζαν μια πρώτη συνάντηση στο Βερολίνο. Προτού μπορέσουν να συναντηθούν με τον Λήμπκνεχτ προηγήθηκε η εξέγερση των Σπαρτακιστών, την οποία συνέτριψαν οι σοσιαλδημοκράτες σε συμμαχία με τα πρωτοφασιστικά freikorps21. Στα αντίποινα που ακολούθησαν εκατοντάδες ερ-

19 Παρατίθεται στο The German Revolution and the Debate on Soviet Power, σ. 33, επιμ. John Riddell, εκδόσεις Pathfinder Press, Νέα Υόρκη, 1986.

20 Αρχικά του Ανεξάρτητου Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, το οποίο ιδρύθηκε το 1917 ύστερα από την αποχώρηση της αριστερής πτέρυγας του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. (Σ.τ.Μ.)

21 Freikorps («Ελεύθερα Σώματα»): Ονομασία των παραστρατιωτικών οργανώσεων που ιδρύθηκαν το 1918 και συγκέντρωσαν στις γραμμές τους αντιδρα-

8

γάτες εκτελέστηκαν εν ψυχρώ, ενώ ο Λήμπκνεχτ και η Λούξεμπουργκ δολοφονήθηκαν βάναυσα. Η προγραμματισμένη πρώτη συνάντηση για τη νέα Διεθνή μεταφέρθηκε τώρα στη Μόσχα. Η μετάθεση ήταν προσωρινή έως ότου η επανάσταση ξεσπάσει στη Δύση. Ωστόσο, αυτό ήταν το πρώτο βήμα της διαδικασίας συνύφανσης της πορείας της Ρωσικής Επανάστασης με την πορεία της νέας Διεθνούς. Επειδή δε το ρωσικό κόμμα ήταν αυτό που αντικειμενικά και ιδεολογικά υπερίσχυε εντός της Διεθνούς, αυτή πολύ γρήγορα έγινε ένα όργανο υπεράσπισης της σοβιετικής εξουσίας στη Ρωσία ό,τι προβλήματα κι αν αυτή αντιμετώπιζε. Τελικά το πρώτο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς δεν έκανε τίποτε περισσότερο από το να την ανακηρύξει. Οι πενήντα αντιπρόσωποι που συγκεντρώθηκαν στη Μόσχα δεν είχαν όλοι επίσημη εξουσιοδότηση από τις οργανώσεις τους και αυτό αποτέλεσε έναν παράγοντα που οδήγησε σε περαιτέρω κυριαρχία των μπολσεβίκων επί της νέας οργάνωσης. Η όλη κατάσταση διέφερε κάπως από τον τρόπο με τον την αντιλαμβανόταν ο Λένιν όταν ανακοίνωνε στην Κομμουνιστική Διεθνή ότι:

«Η νέα τρίτη 'Διεθνής Ένωση Εργατών' έχει ήδη αρχίσει να ταυτίζεται σε έναν ορισμένο βαθμό με την Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών'».22

Λέγοντάς το αυτό εννοούσε ότι η διαδικασία με την οποία εκτυλίσσεται η παγκόσμια επανάσταση θα συνοδευόταν από την πρόοδο του σοσιαλισμού στη Ρωσία. Δυστυχώς για το προλεταριάτο αυτή η διαδικασία θα ακολουθούσε την αντίθετη κατεύθυνση. Η ανερχόμενη αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ θα κατέστρεφε επίσης και τον επαναστατικό σκοπό της Τρίτης Διεθνούς.

Αυτό, ωστόσο, δεν μπορούσε να ιδωθεί το 1919, όταν η παγκόσμια επανάσταση και η καπιταλιστική αντεπανάσταση βρίσκονταν σε θανάσιμη διαπάλη και η ύπαρξη της Τρίτης Διεθνούς (όσο ασθενής κι αν ήταν) ήταν το λάβαρο γύρω από το οποίο μπορούσαν να συνταχτούν οι εργάτες σε ολόκληρο τον κόσμο. Στις αρχές εκείνης της χρονιάς είχε ξεσπάσει η επανάσταση στη Βαυαρία και στην Ουγγαρία, όπου αμφότερες ανακηρύχθηκαν σοβιετικές δημοκρατίες. Οι συμμαχικές δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία και ΗΠΑ) αντιμετώ-

στικούς σωβινιστές, βετεράνους του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, με σκοπό την προστασία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης από τους κομμουνιστές. Οι οργανώσεις αυτές υποστηρίχτηκαν από τον σοσιαλδημοκράτη υπουργό άμυνας Γκούσταβ Νόσκε και έπαιξαν προεξάρχοντα ρόλο στην αιματηρή καταστολή της εξέγερσης των Σπαρτακιστών το 1919. Αργότερα αποτέλεσαν τον πυρήνα των ναζιστικών Ταγμάτων Εφόδου. (Σ.τ.Μ.)

22 Παρατίθεται στο E. H. Carr, The Bolshevik Revolution, σ. 133, τόμος 3, εκδόσεις Pelican, 1966.

9

πιζαν στάσεις μέσα στους ίδιους τους στρατούς τους που βρίσκονταν στη Ρωσία. Ο βρετανός πρωθυπουργός Λόυντ Τζωρτζ ανακοίνωσε ότι η βρετανική επέμβαση όχι μονάχα τελείωσε, αλλά και ότι οι εξεγέρσεις στο Κλάιντ και στη Νότιο Ουαλία εμπνέουν ανησυχίες στο εσωτερικό της χώρας:

«αφότου ξεκίνησε η στρατιωτική επιχείρηση κατά των μπολσεβίκων, η Αγγλία κινδυνεύει τώρα να γίνει μπολσεβίκικη και να δημιουργηθεί σοβιέτ στο Λονδίνο».23

Ο Λένιν χαρακτήριζε τον Ιούλιο του 1919 ως «τον τελευταίο δύσκολο Ιούλιο», αφού μέσα σ' έναν χρόνο θα επιτευχθεί η νίκη της «διεθνούς σοβιετικής δημοκρατίας». Μολαταύτα, η μεθυστική ατμόσφαιρα που απείλησε τόσο τον καπιταλισμό δεν κράτησε για πολύ. Από τα τέλη Μαΐου η Σοβιετική Δημοκρατία της Βαυαρίας, όντας απομονωμένη ακόμη και μέσα στην ίδια τη Γερμανία, είχε καταρρεύσει. Την ακολούθησε τον Αύγουστο η Σοβιετική Δημοκρατία της Ουγγαρίας, η οποία υπέκυψε εξαιτίας εσωτερικών διενέξεων και της εισβολής του ρουμανικού στρατού με την υποστήριξη των Συμμάχων. Το φθινόπωρο οι Λευκοί στη Ρωσία είχαν γίνει απειλητικότεροι απ' όσο ποτέ. Ο Γιουντένιτς βρισκόταν προ των πυλών της Πετρούπολης, ο Κόλτσακ ερχόταν από τη Σιβηρία και ο Ντενίκιν από την Ουκρανία. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο η ύπαρξη του καθεστώτος κρεμόταν από μία κλωστή».24

Σε όλη αυτή τη ζοφερή κατάσταση θα πρέπει να προσθέσουμε και ότι το νεότευκτο Γερμανικό Κομμουνιστικό Κόμμα -που είχε χάσει τους καλύτερους ηγέτες του στις σφαγές που πραγματοποιήθηκαν από τον Ιανουάριο έως τον Μάρτιο του 1919- διασπάστηκε από τον Πάουλ Λέβι τον Οκτώβριο του 1919, στο συνέδριο της Χαϊδελβέργης. Το κόμμα είχε υιοθετήσει την τακτική της χρησιμοποίησης του κοινοβουλίου και των συνδικάτων ως μέσων για την αύξηση της επιρροής του, με μια ελαφρά, όμως, πλειοψηφία. Όντας μη ικανοποιημένος από αυτή του τη νίκη ο Λέβι πρότεινε (σε αντίθεση με τη συμβουλή των μπολσεβίκων) την αποπομπή από το κόμμα όλων όσοι είχαν ψηφίσει κατά της απόφασης. Η αριστερή πτέρυγα, που αποτελούσε το ήμισυ του κόμματος και ήλεγχε τις κομματικές οργανώσεις της Βόρειας Γερμανίας (συμπεριλαμβανομένου και του Βε-ρολίνου), ίδρυσε το Γερμανικό Κομμουνιστικό Εργατικό Κόμμα

23 Carr, ό.π. Τα βρετανικά στρατεύματα δεν αποσύρθηκαν για άλλους έξι μήνες και όχι προτού οι λιμενεργάτες του Λονδίνου αρνηθούν να φορτώσουν το πλοίο ανεφοδιασμού Jolly George που προοριζόταν για τον Αρχάγγελο και το Μούρμανσκ.

24 Carr, ό.π., σ. 138. [Ο Γιουντένιτς, ο Κόλτσακ και ο Ντενίκιν ήταν οι επικεφαλής των αντεπαναστατικών λευκών στρατευμάτων στη Ρωσία. (Σ.τ.Μ.)]

10

(KAPD). Παρόμοιες δυσκολίες υπήρξαν υπό διαφορετικές μορφές σε διάφορες χώρες. Ο Λένιν προσπάθησε να εντάξει στην Τρίτη Διεθνή όλους όσοι απέρριπταν τον σοσιαλδημοκρατικό ρεφορμισμό, συμπεριλαμβανομένων και αναρχοσυνδικαλιστών. Εκείνη την περίοδο είπε επίσης στις βρετανικές κομμουνιστικές ομάδες να αρχίσουν συνομιλίες για να δημιουργήσουν ένα κόμμα για το οποίο ο ίδιος θα ήταν υπέρ της χρησιμοποίησης συνδικαλιστικών και κοινοβουλευτικών τακτικών χωρίς, όμως, να καταδικάζει αυτούς που υποστήριζαν διαφορετικές τακτικές.

Από τα τέλη του 1920 οι μπολσεβίκοι είχαν κερδίσει τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά η Ρωσία παρέμενε απομονωμένη και η ίδια η νίκη που κατήγαγε, όπως είδαμε και στην αρχή αυτού του άρθρου, ήταν πύρρειος. Η βιομηχανική παραγωγή βρισκόταν στο 1/5 του 1913 και η αγροτική παραγωγή είχε μειωθεί κατά το ήμισυ. Ο μπολσεβίκος οικονομολόγος Λεβ Κρίτζμαν χαρακτήριζε την κατάσταση ως μια οικονομική κατάρρευση που «όμοιά της δεν υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας».25 Η πολιτική της αποστολής στρατιωτικών αποσπασμάτων στην επαρχία, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, για τη βίαιη επίταξη σιτηρών οδήγησε στο ξέσπασμα 113 αγροτικών εξεγέρσεων (50.000 άτομα ακολούθησαν τον πρώην σοσι-αλεπαναστάτη Αντόνωφ μονάχα στην περιοχή του Ταμπώφ). Οι μπολσεβίκοι είχαν κατορθώσει να διατηρήσουν την κρατική εξουσία, αλλά, όπως ο Μπουχάριν (και άλλα ηγετικά στελέχη των μπολσεβίκων, συμπεριλαμβανομένου και του Λένιν) αναγνώρισαν αργότερα, το 1921, ότι κράτησαν μεν την εξουσία, αλλά έχασαν στην πορεία το προλεταριάτο. Για τον Λένιν αυτό το πραγματικό γεγονός ήταν ο σημαντικότερος λόγος για την εξέγερση της Κροστάνδης τον Μάρτιο του 1921.

Οι απεργίες της Πετρούπολης και η Κροστάνδη

Δεν υπάρχει πιο συγκινησιακό όνομα στην ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης από την Κροστάνδη. Είναι ο δείκτης για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο άρχισε να χάνεται η επανάσταση. Για τους περισσότερους τροτσκιστές και για τους σταλινικούς αυτή ήταν είτε μια συνωμοσία της λευκής αντίδρασης, η οποία εκμεταλ-λεύτηκε τις φοβερές συνθήκες που επικρατούσαν μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, προκειμένου να υποκινήσει μια εξέγερση εναντίον του προλεταριάτου είτε αυτή πραγματοποιήθηκε (σύμφωνα

25 L. Kritsman, The Heroic Period in the Great October Revolution (1926), σ. 166.

11

με την εκδοχή του SWP)26, επειδή οι ναύτες της Κροστάνδης υποτίθεται ότι ήταν όλοι αγρότες και έτσι επρόκειτο για μια εξέγερση της μικροαστικής τάξης. Για τους αναρχικούς αυτή ήταν η πραγματική «τρίτη επανάσταση», αυτή τη φορά κατά της μπολσεβίκικης δικτατορίας, ενώ για τους αστούς ιστορικούς ήταν ένα διδακτικό επεισόδιο που καταδεικνύει ότι κάθε εναλλακτική λύση απέναντι στον καπιταλιστικό σύστημα δεν οδηγεί παρά σ' ένα λουτρό αίματος. Ο Ε. Χ. Καρρ αφιερώνει μόνο δύο σειρές στην εξέγερση της Κροστάνδης στον πρώτο τόμο του έργου του The Bolshevik Revolution.27 Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει ότι το έργο αυτό είναι μια ιστορία του σοβιετικού κράτους και όχι του επαναστατικού προλεταριάτου. Σήμερα οι επαναστάτες δεν μπορούν να αποφύγουν την αποτίμηση αυτών των γεγονότων, γιατί αυτά ορίζουν το πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να απαντηθούν τα ερωτήματα που έθεσε η τελευταία επαναστατική εμπειρία.

Από το 1921 η σοβιετική εξουσία είχε μετατραπεί σε κενό γράμμα. Οι εκλογές για τα σοβιέτ διεξάγονταν υπό το άγρυπνο βλέμμα της Τσέκα. Κατά παρόμοιο τρόπο, ένοπλες φρουρές αστυνόμευαν τα εργοστάσια καθώς ο τεϋλορισμός28 και η μονοπρόσωπη διοίκηση των επιχειρήσεων είχαν επιβληθεί πάνω στην πιο επαναστατική εργατική τάξη της ιστορίας. Οι εργάτες τα δέχονταν όλα αυτά όσο ο εμφύλιος πόλεμος κατά των Λευκών δημιουργούσε μια κατάσταση

26 βλ. P. Binns, T. Cliff & C. Harman, Russia: From Workers' State to State Capi-talism, σ. 20, Bookmarks, 1987. Εκεί οι συγγραφείς δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να επαναλαμβάνουν τις ίδιες ψεύτικες κατηγορίες που διατύπωσε ο Τρότσκι σ' έναν άρθρο του, γραμμένο το 1938, με τίτλο Hue and Cry Over Kronstadt. [βλ. στα ελληνικά: Πώς χάθηκε η ρώσικη επανάσταση - Από το εργατικό κράτος στον κρατικό καπιταλισμό, μτφ. Χρήστος Πετράκος, Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, 1998. Το άρθρο του Τρότσκι («Κατακραυγή για την Κροστάνδη») περιλαμβάνεται στο βιβλίο με τίτλο Λεόν Τρότσκι, Για τον αναρχισμό, μτφ. Θ. Θωμαδάκη, Εκδόσεις «Αλλαγή», Αθήνα, 1985. (Σ.τ.Μ.)]

27 Το πρώτο μέρος του πολύτομου έργου του Ε. Η. Carr έχει εκδοθεί στα ελληνικά σε τρεις τόμους: βλ. Έντουαρτ Χάλετ Καρρ, Ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης, 1917-1923, εκδόσεις Υποδομή. Γενικά, πρόκειται για μια από τις πιο εμπεριστατωμένες ιστορίες της Σοβιετικής Ένωσης. (Σ.τ.Μ.)

28 Ο τεϋλορισμός είναι σύστημα οργάνωσης της εργασίας και διεύθυνσης της παραγωγής που χαρακτήριζαν το μέχρι πρότινος κυρίαρχο σύστημα βιομηχανικής παραγωγής. Εμφανίστηκε στα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα και οφείλει την ονομασία του στον αμερικανό μηχανικό Φρέντερικ Τέιλορ, ο οποίος το επινόησε και το εισήγαγε. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα σύνολο μεθόδων οργάνωσης και μέτρησης της εργασίας, ελέγχου των παραγωγικών διαδικασιών, επιλογής, τοποθέτησης και πληρωμής της εργατικής δύναμης που στηρίζεται στην αποειδίκευση και στην κατάτμηση του αντικειμένου της εργασίας βάσει της ευρείας εφαρμογής της αλυσίδας παραγωγής με στόχο την εντατικοποίηση της εργασίας και την αύξηση της παραγωγικότητας. (Σ.τ.Μ.)

12

εξαίρεσης. Ταυτόχρονα, είχαν επίσης αποδεχτεί την κατάργηση της εκλογής των αξιωματικών στις ένοπλες δυνάμεις, καθώς ο Τρότσκι τοποθέτησε στον στρατό παλιούς αξιωματικούς για να νικήσει τους Λευκούς. Όμως, από τη στιγμή που ο τελευταίος Λευκός στρατηγός έφυγε από τη Ρωσία, τον Δεκέμβριο του 1920, υπήρχαν ήδη ενδείξεις ότι το καθεστώς εκτάκτου ανάγκης επρόκειτο να παραταθεί. Οι επιτάξεις σιτηρών συνεχίζονταν, ο Τρότσκι είχε ανακοινώσει ακόμα ότι οι μέθοδοι του Κόκκινου Στρατού θα έπρεπε να επιβληθούν σε ολόκληρο το εργατικό δυναμικό (η συζήτηση για τη στρατιωτικοποίηση της εργασίας29) και δεν προκηρύσσονταν νέες εκλογές για τα σοβιέτ. Παντού γινόταν λόγος περί «σιδηράς πειθαρχίας» και περισσότερης δικτατορίας. Δεν είναι απορίας άξιον ότι το κόμμα, το οποίο τώρα εξελισσόταν όλο και περισσότερο σε ένα κόμμα αξι-ωματούχων παρά εργατών, γινόταν έρμαιο της γραφειοκρατικοποίησης. Η γραφειοκρατικοποίηση αυτή, με τη σειρά της, οδήγησε στην εμφάνιση της αντιπολίτευσης που αποτελείτο από προλεταριακές ομάδες εντός του Μπολσεβίκικου Κόμματος∙ ομάδες όπως οι Δημοκρατικοί Συγκεντρωτιστές, με επικεφαλής τον Οσίνσκι και τον Σαπρόνωφ, η Εργατική Αντιπολίτευση, με επικεφαλής τον Σλιάπνικωφ και την Κολοντάι, και η Εργατική Ομάδα του Μιάσνικωφ.30 Αυτές οι ομάδες της αντιπολίτευσης, παρά τις αδυναμίες και τα λάθη τους, ζητούσαν την επιστροφή στις επαναστατικές αρχές του 1917. Πράγματι, ο Λένιν έλεγε τον Φεβρουάριο του 1921:

«Πρέπει να έχουμε το κουράγιο να αντιμετωπίσουμε τη σκληρή πραγματικότητα. Το κόμμα είναι άρρωστο, το κόμμα ψήνεται στον πυρετό. Κι αν δεν καταφέρει γρήγορα και αποτελεσματικά να θεραπεύσει την ασθένειά του, τότε θα πραγματοποιηθεί μια ρήξη που θα έχει καίριες συνέπειες για την επανάσταση».31

Προτού, όμως, αρχίσουν οι αντιπαραθέσεις στο 10ο Συνέδριο του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος, τον Μάρτιο οι εργάτες της Πετρούπολης και της Μόσχας κατέβηκαν σε απεργία. Στην Πετρούπολη οι απεργίες ήταν μαζικές και οι απεργοί ζητούσαν ελευθερία του τύπου, απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και επιστροφή στη δημοκρατία μέσα στο κράτος. Μερικοί ζητούσαν το άνοιγμα

29 Για τη σχετική αντίληψη του Τρότσκι βλ. Λεόν Τρότσκι, Τρομοκρατία και κομμουνισμός, «Τα ζητήματα Οργάνωσης της Εργασίας», σ. 172-219, μτφ. Θ. Θωμαδάκης, Εκδόσεις «Αλλαγή», Αθήνα, 1979. (Σ.τ.Μ.)

30 Για την ιστορία της κομμουνιστικής αριστεράς στη Ρωσία βλ. International Communist Current, The Russian Communist Left, 1918-1930 και Ian Hebbes, The Communist Left in Russia after 1920 στις ιστοσελίδες https://wHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"orHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"ld.HYPERLINK "https://world.internationalism.org/"iHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"nteHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"rHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"naHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"tHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"ioHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"nHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"alism.HYPERLINK "https://world.internationalism.org/"orgHYPERLINK "https://world.internationalism.org/"/ και libcom.org αντίστοιχα. (Σ.τ.Μ.)

31 Παρατίθεται στο άρθρο Krostandt 1921: Analysis of Popular Uprising in the time of Lenin, στο περιοδικό Revolutionary Perspectives, No. 23, σ. 22.